دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران مرکزی
دانشکده حقوق
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
رشتهی :
حقوق عمومی
عنوان:
بررسی رویه قضایی دیوان عدالت اداری در تضمین حقوق ایثارگران
استاد راهنما:
دکتر محمد روشن
پژوهشگر:
احسان اله آقاشاهی
زمستان1393
تقدیم:
یاران چه غریبانه رفتند از این خانه هم سوخته شمع ما هم سوخته پروانه
تقدیم به امام شهیدان حضرت روح الله که رضوان خداوند بر اوباد.
تقدیم به همه شهیدان و جانبازان عزیز و گرانقدری که جان و سلامتی خود را در طبق اخلاص گذاشته و با تقدیم آن به درگاه حضرت دوست باعث سربلندی، عزت و اقتدار کشور اسلامی ایران شدند.
ودرپایان تقدیم به همسر عزیزم و فرزند دلبندم میثم، که در راه پیشرفت علمی اینجانب نقش بسزایی را ایفاء نمودند.

تشکر:
باحمد و سپاس فراوان به درگاه حضرت احدیت و یگانه منجی عالم بشریت، حضرت ولی عصرعج ا… و با آرزوی طول عمر با عزت برای مقام معظم رهبری و سپاسگزاری و قدردانی از کسانی که در راه خدا با جان و مال خود مجاهده کردند و استقلال، آزادی و شرافت سرزمین خویش را پاس داشته، قامت غیرت را برافراشته و نهال عزت و اقتدارمیهن خود را با خون خویش سیراب کردند.
بدینوسیله بر خود وظیفه می دانم تا از زحمات جناب آقای دکتر محمدروشن که خود سالیان متمادی را در خدمت ایثارگران سپری نموده وبعنوان استاد راهنما این حقیر را در کلیه مراحل تدوین این پایان نامه راهنمایی و ارشاد فرمودند تشکر و قدردانی بنمایم.
همچنین از آقایان دکتر محمد حسین فرهنگی و دکتر محمد اسدیان که داوری این پایان نامه را بر عهده داشتنند تشکر فراوان دارم.
درضمن از دیگراساتید محترم و معلمان عزیزی که تمام توان خویش را برای آموزش وپرورش جوانان این مرزوبوم بکار گرفته وباعث اعتلای فرهنگ ایثار و شهادت، استقلال علمی و خودباوری گردیده که ثمره آن اکنون در عرصه های پزشکی، هسته ای، دفاعی و سایر زمینه ها در حال نمایان شدن است تشکر و قدردانی نموده و برای همه آنها آرزوی سلامتی و طول عمر با عزت دارم.
بسمه تعالی
تعهدنامه اصالت پایان نامه کارشناسی ارشد
اینجانب احسان اله آقاشاهی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته به شماره دانشجوی911110584 در رشته حقوق عمومی که در تاریخ 13/11/1393 از پایان نامه خود تحت عنوان: ” بررسی رویه قضایی دیوان عدالت اداری در تضمین حقوق ایثارگران” و کسب نمره و درجه دفاع نمودم.
بدینوسیله متعهد می‌شوم:
1-این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رویه های موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده ام.
2-این پایان نامه قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی هم سطح، پایین تر یا بالاتر در سایر دانشگاهها و موسسات اموزش عالی ارائه نشده است.
3-چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4-چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدارک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی:
تاریخ و امضا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به این که عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهمیت
جایگاه دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری، ما دانشجویان و اعضاء هیات علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می‌گردیم اصول زیر را در انجام
فعالیت های پژوهشی مد نظر قرار داده و از آن تخطی نکینم:
1-اصل برائت: التزام به برائت جویی از هر گونه رفتار غیر حرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به مثائبه های غیر علمی می‌آلایند.
2-اصل رعایت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هر گونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال، تجهیزات و منابع در اختیار.
3-اصل ترویج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد.
4-اصل احترام: تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هر گونه حرمت شکنی.
5-اصل رعایت حقوق: التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان، حیوان و نبات) و سایر صاحبان حق.
6-اصل رازداری: تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق.
7-اصل حقیقت جویی: تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هر گونه پنهان سازی حقیقت.
8-اصل مالکیت مادی و معنوی: تعهد به رعایت کامل حقوق مادی و معنوی دانشگاه و کلیه همکاران پژوهش.
9-اصل منافع ملی: تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظر داشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.
بسمه تعالی
دانشگاه آزاداسلامی – واحد تهران مرکزی
دانشکده حقوق
********************************
( اين چكيده به منظور چاپ در پژوهش نامه دانشگاه تهيه شده است )
نام واحد دانشگاهي : تهران مركزي كد واحد: 101كد شناسايي پايان نامه : 10120808931015عنوان پايان نامه : بررسی رویه قضایی دیوان عدالت اداری در تضمین حقوق ایثارگراننام و نام خانوادگي دانشجو :احسان اله آقاشاهی
شماره دانشجوئي : 911110584
رشته تحصيلي :حقوق عمومی تاريخ شروع پايان نامه : 4/2/1393
تاريخ اتمام پايان نامه : 30/11/1393استاد راهنما : جناب آقای دکتر محمد روشن آدرس و شماره تلفن : تهران-خیابان رسالت-خیابان شهید کرد-خیابان شهید برادران محمودی-پلاک19چكيده : دراین پژوهش باتوصیف مفاهیم و مبانی ایثارگری در قرآن کریم وروایات معصومین(ع)، به بررسی ماهیت حقوقی ومؤلفههای امنیت حقوقی در حوزه ایثارگران پرداخته و درادامه ضمن بررسی روند تصویب قوانین و مقررات مربوط به ایثارگران، با بررسی آراء صادره دیوان عدالت اداری درشعب بدوی، تجدیدنظر و هیأتعمومی درخصوص رسیدگی به شکایات ایثارگران، بهعنوانمرجع اختصاصی رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مأموران، واحدهاوآیین نامههای دولتی خلاف قانون یا شرع یا خارج از حدود اختیارات مقام تصویب کننده، رویه قضایی در خصوص ایثارگران استنباط میگردد، که به نظر میرسد در قوانین ومقررات مصوب ایثارگران به دلیل عدم جامعیت، ابهام، اجمال، فقد هماهنگی لازم ومتناسب بین ایثارگران، تأخیر در تنظیم وتصویب آیین نامه های مربوط در ظرف زمانی مقرر در قانون، نوعی ایجاد تبعیض ناروا ملاحظه میشود.
پیشنهاد میشود: تبیین سیاست واحد برای حمایت مادی و معنوی از ایثارگران، بهکارگیری کارشناسان مجرب و دلسوز در تنظیم برنامه ریزی و سیاستگذاری امور مربوط به ایثارگران، تأمین بودجه و اعتبار، متناسب با برنامه ها و سیاستهای اعلامی درحوزه ایثارگران، اصلاح و یکپارچه نمودن فرآیند تعیین درصد جانبازی در بنیاد شهید و نیروهای مسلح، استفاده از کارشناسان آشنا به قوانین جانبازان……..، به ارتقاء سطح خدمات منجر که مآلاً اهداف قانونگذار در این زمینه عملیاتی و بدواً دلیلی برای تظلم خواهی نزد دیوان نخواهد ماند.
کلید واژه: قوانین و مقررات ایثارگران، حقوق ایثارگران، دیوان عدالت اداری، بنیادشهیدوامور ایثارگران ، رویه قضایی دیوان عدالت اداری. نظراستاد راهنما براي چاپ درپژوهش نامه دانشگاه مناسب است تاريخ وامضا :
مناسب نيست
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه1
بیان مسئله:5
انگیزه انتخاب موضوع تحقیق:5
هدفهاي تحقیق:6
سوالات تحقيق:6
فرضيه هاي تحقيق:7
روش تحقیق:7
جامعه آماری و حجم آن:7
ساختار تحقیق:9
بخش اول: مفاهیم و مبانی10
فصل اول ایثارگری، حق و قانون13
مبحث اول جنگ، جهاد و دفاع13
گفتار اول جنگ و جهاد در قرآن کریم و روایت معصومین (ع)15
گفتاردوم دوران قبل و بعد ازانقلاب16
گفتار سوم دوران دفاع مقدس18
گفتار چهارم ترور و تفحص19
مبحث دوم بررسی ماهیت حقوقی ایثارگری20
گفتار اول تعریف حق21
گفتار دوم پیدایش حق و چگونگی استقرار آن22
گفتار سوم حق ایثارگری23
گفتار چهارم حق مکتسبه25
مبحث سوم مؤلفه های امنیت حقوقی در حوزه ایثارگران26
گفتار اول امنیت حقوقی ایثارگران27
گفتار دوم امنیت قانونگذاری28
گفتار سوم امنیت قضایی29
گفتار چهارم حمایت های قانونی از ایثارگران29
فصل دوم، قوانین و سازمانها31
مبحث اول بررسی روند تصویب قوانین ،مقررات و مصوبات مربوط به ایثارگران31
گفتار اول قوانین ومصوبات برای حمایت از کارمندان دولت32
گفتار دوم قوانین و مصوبات حمایتی رزمندگان، جانبازان و خانواده شهداء33
گفتار سوم قوانین و مصوبات رفاهی برای ایثارگران38
گفتارچهارم قانون جامع ایثار گران40
مبحث دوم مراجع اختصاصی اداری رسیدگی به امور ایثار گران42
گفتاراول مراجع اختصاصی اداری در نیروهای مسلح43
گفتار دوم مراجع اختصاصی اداری در بنیاد شهید و امور ایثارگران43
گفتار سوم سایر مراجع (ماده واحده مستقر درفرمانداریها)45
گفتار چهارم مراجع تعیین درصد جانبازی در بنیاد شهید و امور ایثارگران48
بخش دوم: بررسی رویه قضایی دیوان عدالت اداری در تضمین حقوق ایثارگران52
فصل اول: دادگستری مرجع رسیدگی به تظلمات عمومی54
مبحث اول :سازمان قضایی صلاحیت دار55
گفتار اول: کارکردهای دیوان عدالت اداری56
گفتار دوم: صلاحیت دیوان عدالت اداری در رسیدگی به آراء کمسیون ماده 16بنیاد شهید و امور ایثار گران59
گفتار سوم: رسیدگی در شعب بدوی دیوان61
گفتار چهارم: رسیدگی در شعب تجدید نظر دیوان64
مبحث دوم: رسیدگی در هیات عمومی65
گفتار اول: آیین کار هیاتهای تخصصی67
گفتار دوم: آیین رسیدگی در هیات عمومی67
گفتار سوم: ابطال مصوبات دولتی71
گفتار چهارم: صدور آراء وحدت رویه و ایجاد رویه73
مبحث سوم: طرق فوق العاده شکایت از آراء در قانون دیوان75
گفتار اول: اعمال ماده 5776
گفتار دوم: اعمال ماده 7977
گفتار سوم: اعمال ماده 9879
گفتار چهارم: اعمال مواد 115 و 11682
فصل دوم :نحوه اجرای احکام قطعی85
مبحث اول: کارکرداجرای احکام دیوان86
گفتار اول: نحوه رسیدگی و فرایند های اجرای احکام87
گفتار دوم: ضمانت اجراء احکام شعب دیوان88
گفتار سوم: ضمانت اجرای آراء هیات عمومی91
گفتار چهارم: اعلام گزارش استنکاف از آراء دیوان به شعب صادر کننده رای و رسیدگی به تخلف مستنکف از آراء دیوان92
مبحث دوم :نقش آراء دیوان درتصمیمات مراجع اداری93
گفتار اول: رسیدگی به تصمیمات مراجع اختصاصی اداری94
گفتاردوم: رسیدگی شکلی96
گفتار سوم: رسیدگی ماهوی98
گفتار چهارم: رسیدگی به تصمیمات کمسیون ماده 16100
مبحث سوم: چگونگی تضمین حقوق ایثارگران در آراء دیوان103
گفتار اول: نقش آراء شعب بدوی104
گفتار دوم: نقش آراء شعب تجدید نظر106
گفتار سوم: نقش آراء هیأت عمومی در احقاق حقوق ایثارگران109
گفتار چهارم: نقش آراء شعب تشخیص113
نتیجه117
ضمائم125
منابع و مآخذ158
مقدمه
با حمد و سپاس به درگاه خداوند بزرگ و پیامبر عظیم الشأن اسلام(ص)و خاندان مطهرش(ع) که هدایتگر بشریت به سوی کمال و سعادت ابدی بوده و درود فراوان به روح بلند بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران که با الگو گرفتن از سیره سید و سالار شهیدان و شعار هیهات من الذلة فعل خواستن، توانستن و ما می توانیم را صرف کرد و باعث افتخار برای اسلام و جامعه اسلامی خصوصاً مذهب تشیع گردید.درود و سلام بر تمامی شهیدان انقلاب اسلامی و خانواده معظم آنها، درود بر همه کسانی که به فرمان امام راحل لبیک گفته و با نثار جان خویش عزت ابدی برای اسلام و استقلال و امنیت برای میهن خویش به ارمغان آوردند.
جانباز و ایثارگر مفهوم معنوی وافتخاری است که نظام اسلامی به کسانی که در راه پیروزی انقلاب اسلامی، حفظ و حراست از دستاورد های آن از جان و مال خود گذشته اند اعطاء نموده است. افتخار جانبازی یعنی اینکه در راه دین و ایمان به خدا و حفظ ارزش های اسلامی از هر آنچه داری بگذر، زیرا جانباز با قلبی مملو از انوار مقدسه پا در مسیر حق تعالی قرار داده و جسم و جان خویش را در طبق اخلاص قرار می دهد و گوش به فرمان ولی فقیه، خود آماده هرگونه فداکاری می باشد.
جانبازان با تحمل مشکلات ومشقت ها ی فراوان چشم به درگاه ربوبی دارند، زیرا رضایت او را بر رضایت تمامی افراد جامعه مقدم دانسته و هدف والای خود را به احتزاز در آوردن پرچم لااله الا الله بر روی کره زمین قرار داده اند. دفاع مقدس تبلور ایثار و شهادت رزمندگانی بود که از هر آنچه داشتند گذشتند و پا در رکاب مولی و مقتدای خویش حضرت ابا عبد الله الحسین (ع) قرار داده و در راه رسیدن به اهداف والای انقلاب اسلامی از هیچ گونه کوششی دریغ نکردند. بر همه ما واجب است که رسالت جانفشانی و ایثار رزمندگان اسلام را به نسل های آینده انتقال داده و از تحریف آن جلوگیری نماییم. بسیج این شجره طیبه درخت تنومند انقلاب اسلامی است که از ابتدای پیروزی و در تمامی صحنه ها حاضر بوده و با نثار جان خویش و آبیاری درخت انقلاب بوسیله خون خود، از دستاوردهای آن پاسداری نموده و تا انقلاب زنده است بسیج، جانبازی وایثار هم زنده است.
این یک واقعیتی است که از نفس مسیحایی امام راحل بر جوانان این مرز و بوم دمیده شد و انشاءالله تا ظهور یگانه منجی عالم بشریت ادامه خواهد داشت و پرچمی که به دست امام راحل برافراشته گردید و هم اکنون بر دوش خلف صالح او مقام عظمای ولایت است به دست آن یگانه ذخیره الهی سپرده خواهد شد.
بخشی ازمشکلات ایثارگران، وجود قوانین متعدد، ایجاد تبعیض بین جانبازان معزز در قوانین مصوب، ابهام در مواد قانونی تصویب شده، عدم کارشناسی کافی در زمان تصویب قوانین، برداشت های متفاوت دستگاههای مختلف از قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی و عدم تنظیم و تصویب آیین نامه های مربوطه در فاصله زمانی مقرر شده در قانون می توان ذکر کرد.
اصــل(173) قـــانون اســـاسی جمهوری‌اسلامی ایران بیان می‌دارد: به‌منظور رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مامورین یا واحدها یا آیین‌نامه‌های دولتی و احقاق حقوق آنها، دیوانی به‌نام دیوان عدالت اداری زیرنظر رئیس‌قوه قضائیه تأسیس می‌گردد. حدود اختیارات و نحوه عمل این دیوان را قانون تعیین می‌کند. دیوان عدالت اداری وظیفه رسیدگی به شکایات عموم مردم را برعهده دارد و در قانون اساسی به عنوان یکی از نهادهای محدود کننده سوءاستفاده از قدرت عمومی و مهمترین رکن قضایی ناظر و به منظور تضمین سلامت اداری در کشور مطرح شده است. انگیزه و هدف ما از این تحقیق بررسی این موضوع است که آیا قوانینی که بعضاً بصورت ناقص، مبهم و با عدم کارشناسی لازم در پیش بینی و اختصاص بودجه ومنابع مالی آن به تصویب رسیده، توانسته هدف مقنن را در خدمت به جانبازان محقق کند؟
بنظر میرسد سازمانهای تأسیس شده متولی خدمت رسان به ایثارگران، بدلیل نداشتن تجربه کافی و تازه کار بودن، نتوانسته اند آنطور که شایسته و بایسته این قشر ایثارگر بوده به وظیفه ذاتی خود در دفاع از حقوق مادی و معنوی ایثارگران و خانواده های آنان جامه عمل بپوشاند. آیا تصویب قوانین و مصوبات و آیین نامه ها جوابگوی نیازهای این قشر معظم بوده است؟
آیا قانون جامع ایثار گران بعنوان آخرین قانون تصویب شده در خصوص ایثارگران توانسته مشکلات این قشر را برآورده کند؟
همه روزه جانبازانی را مشاهده می کنیم که برای احقاق حقوق خود و حل مشکلات ناشی از مجروحیت و یا معلولیت، اعم از درمان و یا پیگیری مشکلاتی که ناشی از حضور آنها در جبهه های جنگ بوده از این سازمان به آن سازمان در حال تردد هستنند.آیا ایثارگران در این زمینه از حقوقی برخوردار خواهند بود؟
آیا سازمانهای مسئول توانسته اند آنطور که دستورات دینی و قوانین مصوب گفته اند به وظایف خود در قبال جانبازان و خانواده آنهاجامه عمل بپوشانند؟ جانبازان و یا همان ایثارگران در احقاق حقوق خود باید به چه سازمانهایی مراجعه کنند؟ آیا امکانات و یا بودجه سازمانهای متولی جوابگوی حقوق آنها خواهد بود؟ نقش قوه قضاییه بعنوان تنها مرجع تظلم خواهی ودیوان عدالت اداری بعنوان یگانه مرجع اختصاصی اداری که وظیفه دفاع از حقوق شهروندان، در مقابل حاکمیت را بعهده دارد، در این فرآیند چگونه است؟
مقنن به‌منظور تکریم و تجلیل از جانبازان، قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان را به تصویب رساند و برای اطمینان از اجرای مواد این قانون و سایر قوانین استخدامی و اجتماعی آنان، کمیسیونی‌ به‌نام کمیسیون ماده(16) رسیدگی به شکایات جانبازان را پیش‌بینی کرد. یقینا وضعیت روحی‌ و جسمی جانبازان، مقنن را واداشت تا تدبیری اتخاذ کند که قوانین جانبازان سریع‌تر و آسان‌تر در دستگاه‌های مشمول، اجرا شود و آنان دچار سرگردانی نشوند.
در قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان آمده: بنیاد مجاز است با موافقت ولی‌فقیه یا نماینده وی کمیسیونی را به‌نام کمیسیون رسیدگی به شکایات جانبازان با ترکیب تعیین شده تشکیل و نسبت به رسیدگی به شکایات جانبازان از عدم‌اجرای صحیح این قانون در دستگاه اقدام نماید. تصمیمات کمیسیون قطعی و لازم‌الاجرا بوده و عدم‌اجرای به‌موقع آن خلاف قانون محسوب شده و قابل تعقیب در مراجع ذی‌صلاح می‌باشد. با اختیاری که قانون به این کمیسیون داده و تصمیمات آن را قطعی و لازم‌الاجرا دانسته است، بنیاد شهید و امورایثارگران قوی‌ترین ابزار حمایتی را در جهت تمکین دستگاه‌ها به اجرای قوانین دارد. مدیریت صحیح، آشنایی کامل و دقیق با قوانین حمایتی ایثارگران و آشنایی به امورحقوقی و مقررات اداری می‌تواند این کمیسیون را به مرجعی تبدیل کند که آسودگی خاطر را برای جانبازان به ارمغان آورد. با تصویب بند (الف) ماده (44) برنامه‌پنجم توسعه اقتصادی، فرزندان شهدا نیز از تسهیلات این کمیسیون بهره‌مند شده‌اند و درصورت عدم‌تمکین دستگاه به قوانین و تسهیلات موجد حق، آنان می‌توانند مانند جانبازان به شکایت از این دستگاه‌ها اقدام کنند.
به طور قطع و یقین سایر امتیازات در قوانین و مقررات چیزی فراتر از مواد قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان است و به سایر قوانین و مقررات مرتبط با جانبازان تسری دارد. برای نمونه، ایجاد قابلیت تطبیق و هماهنگی در مقررات اداری و استخدامی کشور با شرایط خاص جسمی جانبازان یکی از اهداف قانون تسهیلات استخدامی جانبازان می باشد و همانطور که میدانیم، اهداف تعیین‌شده برای یک قانون است که خط‌مشی و مسیر جامعه هدف را تعیین می‌کند. قطعاً یکی از مشکلاتی که در مسیر تکمیل این تحقیق با آن مواجه خواهیم بود پراکنده بودن قوانین و مصوبات در خصوص مجروحان و جانبازان انقلاب و جنگ تحمیلی است که در راه تکمیل این تحقیق در حد توان از قوانین، مصوبات، آیین نامه ها و همچنین آراء شعب بدوی، تجدید نظر، تشخیص و هیات عمومی دیوان عدالت اداری همراه با کسب نظر مسئولین و قضات دیوان و همچنین جانبازان استفاده خواهیم کرد.

بیان مسئله:
به موجب اصول 170 و 173 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به منظور رسیدگی به شکایات، اعتراضات و تظلمات مردم نسبت به واحدهای دولتی، آئین نامه ها و مقررات عمومی، دیوان عدالت اداری زیرنظر قوه قضائیه تشکیل گردیده است. دفاع هشت ساله مردم ایران در مقابل تهاجم دشمن و با لطبع آن مجروح و جانباز شدن جمعی از مردم که یا ناشی از بمباران مناطق مسکونی توسط دشمن بوده و یا بعنوان رزمندگان شرکت کننده در جنگ، ضرورت توجه مقامات دولتی خصوصاً قوای مقننه و مجریه را به این قشر از جامعه بیش از پیش فراهم نمود.
بر این اساس از آغازین روزهای شروع جنگ تحمیلی قوانین و مقررات خاصی با رویکرد حمایتی در جهت تسهیل درکسب معیشت و رسیدگی به وضع درمانی و رفاهی این قشر از جامعه تصویب و به مرحله اجرا در آمد. نحوه رسیدگی و احقاق حقوق ایثارگران و تضمین حقوق تضیع شده آنها با همان رویکرد حمایتی، در شعب دیوان عدالت اداری، خاصه هیأت عمومی دیوان که در ایجاد رویه قضایی نقش مهمی را ایفاء می کند باید فراهم شود.
بنابراین در نظر است که در این تحقیق علمی نقش دیوان عدالت اداری را در تضمین حقوق مکتسبه ایثارگران بررسی کرده و به این سئوال پاسخ دهیم که آیا دیوان عدالت اداری در رسیدگی به شکایات ایثارگران علیه مقامات و اقدامات دولتی رویکردی حمایتی دارد یا خیر؟ نحوه رسیدگی به شکایات مطروحه در این خصوص چگونه انجام می شود. آیا دیوان عدالت اداری توانسته نقش تضمین کننده حقوق آحاد افراد جامعه خصوصاً ایثارگران را به خوبی ایفاء کند.
انگیزه انتخاب موضوع تحقیق:
از عوامل اصلی انگیزه انتخاب موضوع تحقیق، افزایش شکایات بیش از پیش ایثارگران در دیوان عدالت اداری، علیه تصمیمات سازمانهای دولتی، خصوصاً بنیاد شهید و امور ایثارگران و کمیسون ماده 16 بنیاد که خود از متولیان امر ایثارگران می باشد بوده، که نگارنده را بر آن داشت ضمن بررسی علت و دلائل این افزایش، که یکی از علل آن تعدد و تکثر قوانین و مقررات تصویب شده موجد حق برای ایثارگران می باشد، و دلیل بعدی ناشی از پراکندگی ایثارگران در جامعه و اشتغال بخش عظیمی از آنها در بخش های عمومی و خصوصی می باشد، و در جهت جلوگیری از اجرای سلیقه ای قوانین خاص جانبازان در دستگاه های دولتی و خصوصی ونیز شفاف سازی قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی، راه کاری مناسب ارائه دهد. امید است این تحقیق بتواند در شفاف سازی روند رسیدگی به وضعیت اشتغال و معیشت جانبازان قدمهای مؤثری را بردارد.
هدفهاي تحقیق:
هدف از این پژوهش آن است که علاوه بر بررسی ونحوه رسیدگی به شکایات جانبازان در شعب و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، لزوم توجه بیشتر به این قشر آسیب دیده با دیدگاه حمایتی در رسیدگی های قضایی، صدمات ناشی از عدم تصویب آئین نامه های قوانین مربوطه به ایثارگران و تبعاتی که این مهم برای دستگاه های دولتی به همراه داشته است را یادآوری، و از دیدگاه حقوق عمومی میزان پیشرفت یا کمبود های احتمالی در این خصوص مورد توجه قرار می گیرد.
این تحقیق در نظر دارد حمایتهای مجلس شورای اسلامی را از این قشر مورد ارزیابی قرارداده و روشهای بهبود بخشی هدفهای حمایت حقوقی را از جانبازان در حوزه قضایی بررسی نماید.
سوالات تحقيق:
الف) سوالات اصلی:
1- با توجه به صلاحیت های قانونی دیوان، آیا رویه قضایی دیوان عدالت اداری در احقاق حقوق ایثارگران موثر بوده است؟
2. آیا دیوان عدالت اداری نقش تضمین کننده حقوق ایثارگران را با رویکرد حمایتی دارد؟
ب) سوالات فرعی:
1. علل نقض آراء مراجع اختصاصی اداری ایثارگران در دیوان چیست؟
2. آیا قانون جامع ایثارگران بر صلاحیت های دیوان عدالت اداری تأثیر گذار است؟
3. تأثیر آراء وحدت رویه دیوان عدالت اداری بر تصمیمات کمیسیون ماده 16 بنیاد چگونه است؟
فرضيه هاي تحقيق:
1- از جمله کارکردهای دیوان عدالت اداری، کنترل و نظارت قضایی بر تصمیمات و آراء مراجع اختصاصی اداری است، که در مورد مصوبات و آراء صادره با موضوع ایثارگران این نظارت با صدور آراء ابطالی و وحدت رویه در هیأت عمومی دیوان می باشد.
2- صدور حکم به ورود شکایت نسبت به تصمیمات و آراء مراجع اختصاصی اداری در مورد ایثارگران، که حسب مورد با لغو و نقض تصمیم متخذه و یا الزام طرف شکایت به اعاده حقوق تضمین شده ایثارگر با تصحیح تصمیم اداری خود از وظایف و صلاحیت های دیوان می باشد.
روش تحقیق:
هر تحقیق و یا پژوهشی نیازمند اطلاعاتی است که بتواند فرضیه های ارائه شده را بررسی و برای آنها پاسخ های مستدل و مستند ارائه نماید، با توجه به کمبود منابع در خصوص تجزیه و تحلیل وظایف کمسیون های رسیدگی به امور ایثارگان در بنیاد شهید و نیروهای مسلح روش تحقیق در این مورد بصورت توصیفی و تحلیلی بوده که با استفاده از آراء کمیسیون های مذکور و آراء شعب دیوان اعم از بدوی، تجدیدنظر و هیأت عمومی، تحلیلی و مطالعات رویه ای می باشد. اطلاعات این پژوهش به دلیل داشتن بعد حقوقی از میان مجموعه قوانین و مصوبات مجلس شورای اسلامی و همچنین آئین نامه ها، بخشنامه ها و دستورالعمل های اداری گردآوری می شود.
جامعه آماری و حجم آن:
جامعه آماری این تحقق مشمول کلیه ایثارگران شاغل و غیرشاغل می شود و نتایج آن می تواند برای کمیسیون های رسیدگی به امور ایثارگران، شعب دیوان عدالت اداری و کلیه سازمان های دولتی و خصوصی مفید واقع گردد.
بهرهمندان از تحقیق:
قضات دیوان عدالت اداری، ایثارگران، وکلاء و سازمانهایی که به نوعی با حقوق ایثارگران در ارتباط هستند از نتایج این تحقیق بهره مند می گردند.
روش گرد آوري اطلاعات:
کتابخانه ای با فیش برداری از منابع و مراجعه به دبیرخانه کمیسیون ماده 16 بنیاد، مطالعه پرونده هایی که در دیوان عدالت اداری منتهی به صدور حکم قطعی گردیده و آراء صادره نیز اجرا شده است. بررسی آراء هیأت عموی دیوان، اخذ نظرات اداره حقوقی بنیاد شهید و امور ایثارگران، اخذ نظریات قضات محترم عضو کمیسیون های تخصصی دیوان که درخصوص موضوعات ایثارگران اظهار نظر می کنند و مطالعه کتاب ها و پایان نامه هایی که راجع به موضوع تحقیق به نگارش درآمده است.
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:
بااستفاده از رایانه و آمارهای موجود مبنی بر شکایت های وارده در دبیرخانه دیوان عدالت اداری بطرفیت بنیاد شهید و امور ایثارگران و کمیسیون ماده 16 بنیاد، مطالعه سوابق و مشاهدات عینی، استفاده از آراء وحدت رویه دیوان، استفاده از متغیرهای علمی یا توصیفی، بررسی نظریات و گفتارهای مطروحه در خصوص موضوع تحقیق.
پیشینه تحقیق:
باگذشت بیش از سی سال از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تصویب قوانین ومصوبات متعدد در خصوص ایثارگران(رزمندگان، مجروحین، جانبازان، آزادگانوخانواده شهداء)، مقاله و یا پژوهش قابل ذکری دربارهی رویه های قضایی محاکم عمومی و دیوان عدالت اداری در خصوص حمایت حقوقی از ایثارگران، در مراکز علمی و فرهنگی بدست نیامد، به جز موضوعات متفرقه ای که بعضاً در این خصوص در جراید کثیرالانتشار خصوصاً روزنامه همشهری در ستون « ایثارگران بدانند » درج می شود که آن هم صرفاً بصورت انتقادی مطرح میشود.
با بررسی نگارنده فقط چند پایان نامه دانشجویی در خصوص ایثارگران به نگارش در آمده که به نوعی میتوان از آنها بعنوان پیشینه این تحقیق نام برد، موضوعات فوق عبارتند از: « بررسی چالش های مربوط به اجرای قوانین خاص جانبـازان» نگـارش آقای سید جعفرحسینی با راهنمایی آقای دکتر محمد روشـن و « بررسی حمایت حقوقی از قرزندان شاهد و ایثارگر در نظام آموزش عالی کشور » نگارش خانم بیتا جلالی فراهانی با راهنمایی آقای دکتر محمد حسن حبیبی و « بررسی حقوق ایثارگران در قوانین موضوعه جمهوری اسلامی ایران » نگارش آقای عدنان ملکی راد با راهنمایی آقای دکتر ابراهیم عزیزی و « مقایسه تطبیقی حمایتهای قانونی اعمال شده نسبت به آزادگان در ایران و سایر کشورها» نگارش آقای صراف شهریاری با راهنمایی آقای دکتر محمد روشن به رشته تحریر در آمده اند.
کمبود منابع معتبر در راستای نگارش این پژوهش با عنایت به اینکه قانون جدید دیوان عدالت اداری در سال 1392 به تصویب رسیده و در خصوص تحلیل و رویه قضایی دیوان که با قانون جدید مناسبت داشته باشد کتبزیادی به رشته تحریر در نیامده، از مشکلات و محدودیت های این تحقیق بوده است، بنابراین با توجه به عدم سابقه موضوع این تحقیق، در مراکز فرهنگی و علمی، طراحی و الگوی این پژوهش با نگرش ذهنی نگارنده تهیه و تنظیم گردیده و تلاش شده در حد قابل قبولی راجع به موضوع این تحقیق مطالب بررسی، جمع آوری و ارائه گردد.
ساختار تحقیق:
این پایان نامه پس از طرح مباحث مقدماتی شامل دو بخش و هر بخش شامل دوفصل می باشد؛ که بخش اول مربوط به کلیات پژوهش شامل: مفاهیم و مبانی می باشد. و در بخش دوم، رویه قضایی دیوان عدالت اداری در تضمین حقوق ایثارگران، بعنوان تنها مرجع اداری صالح و چگونگی تصمیم گیری و حمایتهای حقوقی و قضایی در حوزه ایثارگران مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت با جمع بندی و نتیجه، راهکارهای پیشنهادی برای حل بخشی از مشکلات ایثارگران ارائه خواهد شد.
به نظر نگارنده این تحقیق ادامه راه خدمت به ایثار گران است، بنابراین با استعانت از خداوند متعال و ارواح طیبه شهیدان عزیز انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، بررسی موضوع را شروع و یقین دارم روح بلند معمار کبیر انقلاب اسلامی، ما را در راه تکمیل این کار کوچک یاری خواهد نمود. انشاءالله
بخش اول: مفاهیم و مبانی
بی شک ایثارگری و جانبازی از ویژگیهای اصلی انقلاب اسلامی ایران بوده و می باشد. وجود جانبازان و ایثارگران انقلاب اسلامی که نشان از وجود فرهنگ جهاد و شهادت در بین جوانان این مرز و بوم است ضامن بقای انقلاب اسلامی ایران بوده ودر قیاس با سایر جنبشها و انقلاب سایر کشورها قابل مقایسه نمیباشد. انقلاب ما بدون وجود ایثارگران راهی برای پیروزی نداشت و اگر پیروز هم میگردید، قطعاً دوام پیدا نمی کرد.
خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید: وهرگاه سوره ای نازل شود که به خداوند ایمان آورید و همراه پیامبرش جهاد کنید، صاحبان ثروت ( منافقان ) از تو اجازهی مرخصی (برای فرار از جبهه) میخواهند و میگویند ما را واگذار تا با خانه نشینان ( آنان که از جنگ معافند و باید در خانه بنشینند) باشیم. 1
(توبه/86)
اوج جاودانگی اسلام از سرزمین کربلا آغاز گردید، شیعه با مسیری حساب شده و الگو گیری از سید و سالار شهیدان که این حماسه بزرگ الهی را آفرید، راه و مسیر خود را انتخاب کرد.
اگر تاریخ گذشته اسلام را مرور کنیم و نگاهی به جنگهای صدر اسلام که پیامبر گرامی و جانشین برحقش حضرت امیر المومنین( ع )در آنها حضور داشتند بیفکنیم، می بینیم در قرآن کریم به جنگهای پیامبر اکرم(ص) عنایت وتوجه خاصی گردیده، زیرا در این جنگها تمامی کفر، شرک و نفاق در مقابل تمامی اسلام ایستاده است. با اینکه زمان حیات پیامبر اسلام و اتفاقات پیش آمده در صدر اسلام مملو از عنایات و برکات الهی است و در قرآن مجید از آنها بعنوان امدادهای غیبی نام برده شده است.
رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره) در تجلیل از ایثارگری جانبازان و شهداء میفرمایند: ما از عهده شکر شهدای گرانقدر و شهیدان زنده عزیز و اسرا و مفقودان معظم و بازماندگان و وابستگان به آنان و بالجمله ملت بزرگوار نیز نخواهیم بر آمد.
جنگ و جهاد در راه خدا و دفاع از کیان اسلامی فریضه ای است مقدس، که روایات فراوانی در این زمینه وارد شده است. حضرت علی علیه السلام در خصوص تشویق برای جهاد میفرماید: خدا شکر گزاری را بر عهده شما نهاده، و امر حکومت را در دست شما گذارده، و فرصت مناسب در اختیارتان قرارداده است تا برای جایزه بهشت با هم ستیز کنید. پس کمر بندها را محکم ببندید و دامن همت بر کمر زنید، که بدست آوردن ارزش های والا با خوشگذرانی میسر نیست،چه بسا خواب های شب که تصمیم های روز را از بین برده و تاریکی های فراموشی که همت های بلند را نابود میکند.
(دشتی، 1384، ص346)
حضرت علی علیه السلام، در ماه رجب سال 36 هجری، پس از پیروزی بر شورشیان بصره، نامه ای بعنوان تشکر از مجاهدان از جنگ برگشته به مردم کوفه، چنین نوشتند: خداوند شما مردم کوفه را از سوی اهل بیت پیامبر علیه السلام پاداش نیکو دهد، بهترین پاداشی که به بندگان فرمانبردار و سپاسگذار نعمتش عطا می فرماید، زیرا شما دعوت مارا شنیدید و اطاعت کردید، به جنگ فرا خوانده شدید و بسیج گشتید. ( همان منبع، ص351 )
خداوند بزرگ در قرآن کریم میفرماید، با دشمنان اسلام بجنگید تا دیگر فتنه ای برجای نماند و دین یکسره برای خدا باشد.2 (انفال/ 39 )
بنابراین از روایات معصومین(ع) و بعضی از آیات قرآن در میابیم که با دشمنان دین خدا و کسانی که قصد تجاوز به سرزمینهای اسلامی را دارند باید مبارزه و جنگ نمود. بر همین اساس است که اسلام
سلطه کافر را بر مسلم جایز ندانسته و امت اسلامی را به دفاع از سرزمین های کشور های اسلامی فراخوانده.
فصل اول ایثارگری، حق و قانون
موضوع این فصل در سه مبحث و هر مبحث تحت چهار گفتار تنظیم شده، که در مبحث اول این فصل، راجع به جنگ، جهاد و بوجود آمدن ریشه ایثار و از خود گذشتگی در قرآن کریم ومنابع فقهی و تکلیف شرعی ما مسلمانان در این خصوص مطالبی بیان می شود. در مبحث دوم راجع به وجود آمدن حقی تحت عنوان حق جانبازی و ایثارگری اشاره ای خواهیم داشت و در مبحث سوم راجع به نحوه قانونگذاری و امنیت حقوقی برای ایثارگران مباحثی مطرح خواهد شد.
مبحث اول جنگ، جهاد و دفاع
جنگ و درگیری پیشینه ای طولانی به قدمت پیدایش بشر در کره خاکی دارد. جنگ به معنی پیکار، رزم، کارزار، زد و خورد و کشتار میان چند تن یا میان سپاهیان دو کشور.( عمید، 1388، ص 369 )
این کلمه در مقابله با مخالفان بکار میرود. حال این دشمنی میتواند مقصودی مادی، معنوی یا دنیایی داشته باشد، بنابراین بنظر میرسد، عمده هدف بسیاری از جنگها منافع مادی، کشور گشایی، قدرت طلبی، استعمار گرایی و یا بخاطر تحت سلطه در آوردن سایر مردمان بوده. این جنگها خسارت های مادی بسیاری را برای بشریت به ارمغان آورده است، ولی بنظر میرسد خانمانسوز ترین جنگها، جنگهایی بوده که بر سر عقیده رخ داده، یعنی گروهی گروه دیگر را بدلیل تضاد عقیدتی فاقد حقوق انسانی دانسته و تا نابودی و یا تسلیم و پذیرش بدون قید و شرط عقاید گروه پیروز جنگ پیش میرفتند، حال مشخص نیست، این جنگ عقیدتی تا چه میزان و شرایطی مشروع بوده و این دشمنی ها تا کی باید ادامه پیدا کند؟
جهاد، تلاش مقدس یک گروه یا پیروان یک آیین است جهت به سعادت رساندن یک گروه دیگر، جهاد از منظر دین اسلام عملی است عبادی ودر راستای نماز، روزه و حج قرار گرفته است، از آنجایی که رسالت تمام پیامبران الهی زندگی مسالمت آمیز همه انسانها در کنار یکدیگر و پرستش خداوند یگانه و متعال بوده است، فلذا جهادی برای رضای خداوند است که، در جهت تحقق اهداف الهی، ارزشهای انسانی و برای آزادی ملت هایی باشد که تحت ظلم و ستم طاغوتیان قرار گرفته اند.
جنگ مسلمانان برای دفاع از خود و دین خداوند است، لکن هدف دشمن از جنگ خاموش کردن نورخدا3 وبه تسلیم کشاندن مسلمانان است.4 هدف از جنگ در اسلام، گرفتن آب و خاک ویا استعمار و انتقام نیست، بلکه هدف، دفاع از حق با حذف عنصرهای فاسد و آزاد سازی افکار و نجات انسانها از خرافات و موهومات می باشد؛ بنا بر این هدف از جنگ در اسلام فقط خداست، نه کشور گشایی، نه استعمار، نه کسب غنائم ونه انتقام.« فی سبیل الله »
(جاویدی 1389، ص367)
(جهاد واجب کفایی است) یعنی بر همه مسلمانان واجب است، تا زمانی که از میان مسلمانان کسانی برای این امر کفایت کنند و نیاز را برطرف سازند؛ که در این صورت «وجوب جهاد» از دیگر مسلمانان ساقط میشود. البته این سقوط مشروط است بر ادامه دادن اقدام کنندگان به جهاد، تا وقتی که غرض مطلوب از آن شرعاً حاصل شود. البته گاهی جهاد به دستور امام علیه السلام نسبت به شخص خاصی، واجب عینی میگردد، حتی اگر کسانی به مقدار کفایت بر انجام آن اقدام کرده باشند.
( العاملی شامی، 1385، ص 20 )
همانطور که قبلاً بیان گردید، دفاع از سرزمین های اسلامی بر تمامی مسلمانان واجب است. پیغمبر خاتم حضرت محمد رسول الله(ص) می فرمایند: «من اصبح و لم یهتم بامورالمسلمین فلیس منهم ومن سمع رجلاً ینادی یا للمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم؛ هر کس صبح کند و اهتمامی به امور مسلمانان ندارد، از مسلمانان نیست و هر کس بشنود مردی به مسلمانان استغاثه کند و از آنها فریادرسی خواهد و او را پاسخ نگوید و به داد او نرسد، مسلمان نیست.» (اسحاق رازی، 1381، ج 4، ص 484)
مقام معظم رهبری در پاسخ سئوال ، جهاد ابتدايى در زمان غيبت امام معصوم (عليه‌السلام) چه حکمى دارد؟ آيا جايز است که فقيه جامع‌الشرايط مبسوط اليد (ولىّ امر مسلمين) حکم به آن کند؟
میفرمایند: «بعيد نيست که حکم به جهاد ابتدايى توسط فقيه جامع‌الشرائطى که متصدّى ولايت امر مسلمين است، در صورتى که مصلحت آن را اقتضا کند، جايز باشد، بلکه اين نظر اقوى است.»
(حسینی خامنه ای، 1384، ص244 )
در جنگ تحمیلی هشت ساله رژیم بعثی، حضرت امام خمینی (ره) رهبر فقید انقلاب اسلامی نیز فتاوای مختلفی در خصوص لزوم حضور آحاد مردم در جبهه های نبرد حق علیه باطل صادر نمودند. مقام معظم رهبری هم درخصوص در معرض خطر قرار گرفتن نظام اسلامی برای نوجوانانی که میخواستند عازم جبهه های نبرد حق علیه باطل شوند، اذن ولی را برای حضور در جبهه های جنگ واجب ندانستنند. و دفاع از اسلام و مسلمین را واجب دانستنند. معظم له در جواب سئوال؛ اقدام به دفاع از اسلام هنگام تشخیص خطر برای اسلام، بدون رضایت والدین چه حکمی دارد؟ میفرمایند: دفاع از اسلام و مسلمین واجب است و متوقف بر اذن والدین نیست، ولی در عین حال سزاوار است که انسان تا میتواند رضایت آنها را جلب کند. (همان منبع، ص 244)
گفتار اول جنگ و جهاد در قرآن کریم و روایت معصومین (ع)
خداوند کریم در قرآن میفرماید: ….. و در راه خدا با کسانی که با شما میجنگند بجنگید ولی از حد تجاوز نکنید، که خداوند تجاوز کاران را دوست نمی دارد.5 ( بقره / 190)
در قرآن جنگیدن را بعنوان عملی فی سبیل الله عنوان نموده یعنی کار برای رضای خدا. لذا مسلمانان از جنگ برای کشور گشایی منع شده اند. جهاد و جنگ برای خدا و برای دفع شر و فساد است. هدف دیگر شرکت در جنگ ضمن جلب رضایت خداوند بزرگ، نجات مستضعفان، ارشاد مردم و شکستن طاغوت است.
از اهداف دیگر جهاد اسلامی دفاع از مکتب انسان ساز اسلام، جلوگیری از توطئه دشمنان بر علیه اسلام، عمل به اراده و فرمان خداوند، جلوگیری از ظلم و از بین بردن ستم و حکام ظالم است.
خداوند متعال در قرآن کریم جنگها را به 1) جنگهای تدافعی برای دفاع و حفظ جان و مال مسلمانان، 2) جنگهای ابتدایی برای رفع فتنه و آزادی مردم برای رهایی آنان از سلطه ظالمان 3)و جنگ بین مسلمین یعنی ظلم گروهی از مسلمانان به گروه دیگر تقسیم بندی نموده است.(جاویدی، 1389، ص 374)
قرآن به مسلمانان توصیه نموده است، صلح و دوستی را بین گروه های مسلمانی که باهم درگیری دارند ایجاد کنید. در قرآن کریم در سوره بقره آیه 7 ، سوره آل عمران آیه 5 و سوره مائده آیه 6 از وجود جنگ و جهاد در ادیان گذشته سخن گفته است. بنابر این در میابیم که جهاد فقط در دین اسلام نیست بلکه در ادیان قبل از اسلام نیز بوده است.
امام صادق (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل میفرماید که فرمود: کسی که از مومنی که در جبهه جنگ است غیبت کند یا او را بیازارد و یا با خانواده اش بد رفتاری کند، روز قیامت در هنگام حساب اعمال حسناتش معادل با این بدی گشته، به آتش انداخته می شود. واین در صورتی است که رزمنده مؤمن در اطاعت در مسیر رضای خدا باشد.
(اَلمغری الملایری، 1377، جلد 16، ص47)
گفتاردوم دوران قبل و بعد ازانقلاب
اسلام سلطه طاغوت را بر مسلمانان منع نموده و از آنجایی که فساد و ظلم نظام شاهنشاهی که بر کشور ایران حاکم بود، عرصه را برای انجام فرائض مذهبی و عمل به احکام اسلام مشکل ساخته بود، گروههای خود جوشی بنابر تکلیف شرعی بوجود آمدند و مبارزه با رژیم فاسد و وابسته به استکبار جهانی را سر لوحه خویش قرار دادند. از طرفی رژیم حاکم که فعالیت این گروههای مبارز را برای حیات خود مناسب نمی دید شروع به مبارزه، دستگیری و



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید