معاونت پژوهش وفن آوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان واعتقاد به این که عالم محضرخداست وهمواره ناظر براعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهمیت جایگاه دانشگاه دراعتلای فرهنگ وتمدن بشری ، مادانشجویان واعضاء هیأت علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می گردیم اصول زیر را درانجام فعالیت های پژوهشی مد نظر قرارداده وازآن تخطی نکنیم :
1- اصل برائت : التزام به برائت جویی ازهرگونه رفتارغیرحرفهای واعلام موضع نسبت به کسانیکه حوزه علم وپژوهش رابه شائبه های غیرعلمی می آلایند .
2- اصل رعایت انصاف وامانت : تعهدبه اجتناب ازهرگونه جانبداری غیرعلمی وحفاظت ازاموال،تجهیزات ومنابع دراختیار.
3- اصل ترویج : تعهدبه رواج دانش واشاعه نتایج تحقیقات وانتقال آن به همکاران علمی ودانشجویان به غیرازمواردی که منع قانونی دارد .
4- اصل احترام : تعهدبه رعایت حریمهاوحرمتهادرانجام تحقیقات ورعایت جانب نقدوخودداری ازهرگونه حرمت شکنی .
5- اصل رعایت حقوق : التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران وپژوهیدگان (انسان،حیوان ونبات ) وسایرصاحبان حق .
6- اصل رازداری : تعهدبه صیانت ازاسرارواطلاعات محرمانه افراد،سازمانهاوکشوروکلیه افرادونهادهای مرتبط باتحقیق .
7- اصل حقیقت جویی : تلاش درراستای پی جویی حقیقت و و فاداری به آن ودوری ازهرگونه پنهان سازی حقیقت
8- اصل مالکیت مادی ومعنوی : تعهد به رعایت مصالح ملی ودرنظر داشتن پیشبرد وتوسعه کشور درکلیه مراحل پژوهش
9- اصل منافع ملی : تعهد به رعایت مصالح ملی و درنظر داشتن پیشبرد وتوسعه کشور درکلیه مراحل پژوهش.
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد دامغان
دانشکده کشاورزی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته مهندسی کشاورزی
گرایش گیاهان داروئی
عنوان
بررسي اثرتاریخ كاشت وسطوح مختلف پتاسیم برعملكردکمی وکیفی گياه دارويي ماریتیغال(.Silybum marianum L)
استاد راهنما
دکتروحیدپوزش
نگارنده
اسماعیل تسلط
زمستان 93
سپاسگذاری:
با سپاس از پدر عزیز و بزرگوارم که پاک زیستن را از او آموختم، او که روشنی بخش راه زندگی ام بوده و در به ثمر رسیدن آرزوهایم از هیچ کوششی دریغ ننموده است.
با سپاس از مادر فداکار، دلسوز و مهربانم که همواره راحتی فرزندانش را بر آسایش خود ترجیح داده و در راه تعلیم و تربیت ما از هیچ تلاشی فروگذار نکرده است. باشد که قطره ای از دریای بیکران محبت هایش را سپاس گفته باشم.
با سپاس و تقدیر فراوان از:
استاد عزیزم، جناب آقای دکتر پوزش که با وجود مشغله فراوان، نهایت همکاری و کمال دقت را در تهیه و تنظیم این پایان نامه مبذول فرمودند.
استادان گرامی، جناب دکتر سینکی و جناب دکتر افشاری که با قبول داوری این پایان نامه، مرا مدیون محبت خویش ساختند.
و با تشکر از تمامی کسانی که به نحوی مرا در به پایان رسانیدن این امر یاری و همراهی نموده اند.
فهرست مطالب
چکیده1
1-1 مقدمه3
1-2 تاریخچه گیاهان دارویی4
1-3 رویکردجهانی دراستفاده ازگیاهان داروئی5
1-4 کشت وکاروتولیدگیاهان دارویی6
1-5 اهميت اقتصادي گياهان دارويي6
1-6 وضعیت گیاهان دارویی درایران7
1-7 استفاده ازکودها درمزارع9
1-8 اثرعناصرغذایی برعملکردگیاهان9
1-9 تیره کاسنی10
1-10 گیاه شناسی10
1-11 نوع مواد موثره10
1-12 موارد ستفاده11
1-13 پراکنش جغرافیایی11
1-14 کاشت11
1-15 خاك12
1-16 داشت12
1-17 برداشت12
فصل دوم13
2-1 پتاسیم14
2-1-1 اثرکودپتاسیم برارتفاع گیاهان15
2-1-2 اثرکودپتاسیم برعملکردبذر16
2-2 تاریخ کاشت18
2-2-1 اثرتاریخ کاشت برارتفاع گیاه19
2-2-2 اثرتاریخ کاشت برعملکردبذر21
فصل سوم23
3-1 بذرماریتیغال24
3- 2 محل انجام تحقیق24
3-3 خصوصیات فیزیکی وشیمائی خاک مزرعه24
3-4 مشخصات جغرافیایی واقلیم محل اجرای طرح24
3-5 آماده سازی زمین واجرای نقشه آزمایش25
3-6 عملیات کاشت25
3-8 اندازه گیری صفات25
3-9 درصدروغن ودرصدسیلیمارین26
3-10 محاسبات آماری26
فصل چهارم27
4-1 ارتفاع بوته28
4-2 تعدادشاخه فرعی درگیاه29
4-3 تعدادگل آذین30
4-4 قطرگل آذین32
4-5 درصدروغن42
4-6 عملکردروغن43
4-7 درصدسیلیمارین35
4-8 عملکردسیلیمارین36
فصل پنجم37
5-1 ارتفاع بوته38
5-2 تعدادشاخه فرعی درگیاه39
5-3 تعدادگل آذین40
5-4 قطرگل آذین41
5-5 درصدروغن42
5-6 عملکردروغن43
5-7 درصدسیلیمارین44
5-8 عملکردسیلیمارین45
نتیجه‌گیری کلی46
پیشنهادات46
فهرست منابع48
پیوستها:55
فهرست جداول
.جدول(4-1 ) مقایسه میانگین اثرتاریخ كاشت وسطوح مختلف پتاسیم برارتفاع بوته…………………………………………………………..28
جدول(4-2) مقایسه میانگین اثر تاریخ كاشت و سطوح مختلف پتاسیم برتعداد شاخه فرعی……………………………………………….29
جدول4-3 ) مقایسه میانگین اثر تاریخ كاشت و سطوح مختلف پتاسیم بر تعدادگل آذین……………………………………………………30
جدول(4-4) مقایسه میانگین اثر تاریخ كاشت و سطوح مختلف پتاسیم بر قطرگل آذین…………………………………………………31
جدول(4-5 ) مقایسه میانگین اثر پتاسیم و اثرمتقابل تاریخ کاشت وپتاسیم بر درصدروغن…………………………………………..31
جدول (4-6) مقایسه میانگین اثر پتاسیم واثر متقابل پتاسیم و تاریخ کاشت بر عملکردروغن…………………………………….41
جدول(4-7) مقایسه میانگین اثر پتاسیم و اثر متقابل پتاسیم و تاریخ کاشت بر درصدسیلیمارین………………………………….34
جدول (4-8) مقایسه میانگین اثر پتاسیم و اثر متقابل تاریخ کاشت وپتاسیمبرعملکردسیلیمارین…………………………………34
چکیده
ماریتیغال ( Silybum marianum L.)از خانواده کاسنی (Asteraceae) گیاهی دارویی، علفی و یکساله است که در نقاط مختلف ایران به صورت وحشی یافت میشود. مواد مؤثره دانه هاي گیاه ماریتیغال از نوع فلاونولیگنان ها هستند که این مواد5/1تا3 درصدوزن دانه ماریتیغال راتشکیل می دهند. مهمترین فلاونوئیدهاي موجود در دانه هاي این گیاه عبارتند از: سیلیبین، سیلی کریستین وسیلی دیانین که مجموعه آنها تحت عنوان ترکیبات سیلیمارین شناخته می شوند. هدف از مطالعه حاضر، بررسی اثر سطوح مختلف پتاسیم و تاریخ کاشت های مختلف بر روی صفات کمی و کیفی گیاه دارویی ماریتیغال Silybum marianum L.))دراستان فارس، شهرستان اقلید بود. آزمایش درقالب فاکتوریل بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. تیمارها شامل 3 تاریخ کاشت (20اردیبهشت,30اردیبهشت و10خرداد) و 3 سطح کود پتاسیم (150,100,0 کیلوگرم در هکتار) بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تیمارهای تاریخ کاشت و کود پتاسیم تاثیر معنی داری بر عملکرد و اجزاء عملکرد گیاه ماریتیغال دارند، اما اثرات متقابل این دو تیمار معنی دار نبود. بیشترین کمیت صفات رشدی همچون ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعدادگل آذین و قطر گل آذین در تاریخ کاشت دوم یعنی 30 اردیبهشت بدست آمد. شواهد نشان می دهد که تیمار کود پتاسیم بیشترین تاثیر را بر روی صفات کیفی گیاه از جمله درصد روغن، درصد سیلیمارین، عملکرد روغن و عملکرد سیلیمارین داشت. همچنین، بالاترین مقدار روغن در تیمار 150 کیلوگرم در هکتار پتاسیم بدست آمد. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که تیمار تاریخ کاشت 30 اردیبهشت به همراه تیمار 150 کیلوگرم در هکتار کود پتاسیم برای داشتن حداکثر رشد و نمو و بالاترین عملکرد گیاه مناسب می باشد و می توان برای مناطق جغرافیایی با شرایط زیست بوم مشابه توصیه نمود.
کلمات کلیدی: ماریتیغال، صفات مورفولوژیکی، روغن دانه، سیلیمارین
فصل اول
مقدمه
1-1 مقدمه:
جوامع بشري از ابتداي شكل‌گيري در ارتباط نزديك با محيط اطراف خود بوده و از اجزاء تشكيل دهنده محيط، براي بدست آوردن غذا و دارو استفاده كرده است، شناخت وکاربرد گياهان برای تهیه غذا و دارو به طور مسلم از طريق آزمون و خطا بوده و به تدريج انسان توانست احتياجات خود را از محيط اطراف خود تأمين نمايد. با شكل‌گيري تمدن‌ها و فراهم آمدن امكانات بيشتر، شناخت انسان به تدريج كامل‌تر گشت.(جم زاده،1388 ). گياهان دارويي يكي از منابع مهم براي درمان بيماري‌ها بوده‌اند و در تمدن‌هاي پيشين جمع‌آوري و كشت آن‌ها در مكان‌هاي مقدس نظير ديرها و صومعه‌ها متداول بوده است (جم زاده،1388 ). استفاده از گياهان در طب سنتي در ايران و ساير كشورهاي جهان متداول بوده و بر اساس شواهد تاريخي، كشور ايران در اين زمينه پيشتاز و از كشورهاي مطرح جهان بوده است (جم‌زاد، 1388).
استفاده از گیاهان دارویی به قدمت عمر انسان است چون بیماریها با پیدایش بشر متولد شدهاند و اسناد چند هزار ساله موجود در تاریخ طب و داروسازی حاوی تجربیات و اطلاعات ارزشمند گیاهان درمانی میباشد،که تا چند دهه گذشته آنچه به عنوان دارو مورد استفاده قرار میگرفت از منابع طبیعی و به طور عمده از گیاهان بهدست میآمد. با پیشرفت سریع علوم از یک سوء، و مسائل اقتصادی از سوی دیگر از مصرف گیاهان دارویی به صورت گذشته کاسته شد و داروهای شیمیایی در بسیاری موارد جایگزین آنها شدند(امیدبیگی،1376 ) اما تجربه چند دهه اخیر نشان میدهد که داروهای شیمیایی با تمام کارایی که دارند، اثرات نامطلوب و ناگوار, بسیاری به همراه دارند،که امروزه ثابت شده است کمتر ماده خالصی وجود دارد که دارای اثرات سوء نباشد به همین دلیل در دو دهه اخیر بازگشت به استفاده از گیاهان دارویی مورد توجه بسیار قرار گرفته است و دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، کارخانهها و سازمان بهداشت جهانی 1برنامههای وسیعی جهت استفاده گیاهان دارویی تدارک دیده، و نقش گیاهان دارویی را در قرن بیست و یکم سرنوشت ساز تلقی نمودهاند، با توجه به اینکه در حال حاضر مواد اولیه دارویی در ایران کمتر ساخته میشود و در صنعت داروسازی به طور اساسی نیازمند به این مواد میباشیم، استفاده از منابع گیاهان دارویی داخلی یکی از راههای کاهش این نیاز است که از دیر زمان در ایران به طور سنتی رواج داشته است، اما استفادههای صحیح از گیاهان دارویی مشروط به وجود اطلاعات دقیق و علمی است که متأسفانه بر اثر مرور زمان و به علت دخالت افراد نا آگاه و سودجو منحرف گشته و افسانهها و مطالب غیر واقع به آنها اضافه شده است که باید آنها را از هم جدا نمود و این جداسازی احتیاج به افراد متخصص و صاحب نظر دارد تا نتایج حاصله قابل کاربرد باشد(امیدبیگی،1376 ). در اوایل قرن حاضر پیشرفت علم شیمی و کشف سیستمهای پیچیدهی سنتز ارگانیک منجر به توسعهی صنعت داروسازی و جایگزینی شیمی درمانی شد، بدین طریق پزشکی مدرن توانست بسیاری از بیماریها غیر قابل علاج و غالباً مرگ آور را درمان کند. با وجود این گیاهان دارویی و داروهایی که از آنها تهیه میشدند هرگز به طور کامل کنار گذاشته نشدند(امیدبیگی،1376 ). طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی امروزه بیش از 80 درصد مردم جهان (نزدیک به 5 میلیارد نفر)، برای درمان بیماریها هنوز از داروهای گیاهی استفاده میکنند، تقریباً یک چهارم داروهای تهیه شدهی دنیا داروی منشأ گیاهی هستند که یا مستقیماً از گیاهان عصاره گیری شدهاند و یا بر اساس ترکیب گیاهی، سنتز شدهاند(امیدبیگی،1376 ). واژه گیاهان دارویی تنها به تسکین دهنده آلام مردم اطلاق نمیشود بلکه این گیاهان در زیر گروه غذا به عنوان طعم دهندهها، نوشنیدنیها، شیرینکنندهها، رنگ طبیعی و حشرهکش وهمچنین به عنوان ماده اولیه محصولات آرایشی و بهداشتی نیز مورد استفاده قرار میگیرند(امیدبیگی، 1376).با نظری اجمالی به فرهنگ مصرف داروهای گیاهی در ایران متوجه میراث با ارزش این گیاهان در طب غنی سنتی ایران میشویم. از طرفی فلات وسیع ایران از اقلیمها و محیطهای گوناگون برخوردار است به همین دلیل بیش از 7500 گونه گیاهی مختص به ایران است، از این رو به حق فلور ایران یکی از منابع دارو خیز جهان محسوب میشود (زارع زاده، 1383)
1-2 تاریخچه گیاهان دارویی:
ایرانیان از دیرباز و حتی پیش از دیگران در زمینه گیاهان دارویی و کاربرد درمانی آنها از دانش پیشرفتهای برخوردار بودهاند(دوازده امامی،1382 ). نمونه بارز آن کتاب اوستاست، در یکی از پنج کتاب تشکیل دهنده اوستا، بخشهای پرشماری به گیاه درمانی، معرفی گیاهان دارویی و کاربرد آنها اختصاص یافته است(دوازده امامی،1382 ). اما متاسفانه در لشکر کشی اسکندر مقدونی، کتابخانه مشهور اسکندریه در آتش سوزی عمدتاً نابود شدو بدین ترتیب، سوابق گیاه شناسی شرق کهن در دو تمدن ایران و مصر بر اثر این آتش سوزیها، فاقد هر گونه مدرک دیرینه شناخت گیاهان دارویی و خواص آنها گردید، متأسفانه بعدها نیز بر اثر تخریب فرقه اسماعیلیه و آتش زدن کتابخانههای آن بهوسیله هلاکوخان مغول، بقیه آثار مکتوب گیاهان دارویی، که توسط این فرقه جمعآوری شده بود، از میان رفت، تا اینکه در قرن هشتم و نهم میلادی، اطباء ایرانی رونق خاصی به طبابت ایران و جهان بخشیدند، به طوری که با پیدا شدن دانشمندان و نوابغی نظیر ابوعلی سینا و زکریای رازی با انتشار کتابهای معروف خود (قانون و الحاوی) پیشرفتهای زیادی نصیب ملت ایران و جهانیان گردیدند (دوازده امامی، 1382).
1-3 رویکرد جهانی در استفاده از گیاهان داروئی:
رويكرد جهاني به استفاده از گياهان دارويي و تركيب‌هاي طبيعي در صنايع دارويي، آرايشي، بهداشتي و غذايي و نياز مبرم به تحقيقات پايه‌اي و كاربردي وسيعي را در اين زمينه نمايان مي‌سازد(علیرضاکشفی بناب،1380 ). گياهان دارويي يكي از منابع بسيار ارزشمند در گستره وسيع منابع طبيعي هستند كه در صورت شناخت علمي، كشت، توسعه و بهره‌برداري صحيح مي‌توانند نقش مهمي در سلامت جامعه، اشتغال‌زايي و صادرات غير نفتي هر کشوری داشته باشند، تنوع آب و هوا و شرايط اكولوژيك مختلف، باعث تنوع و غناي گياهان دارويي در سراسر ايران شده است، لزوم تحقيقات همه جانبه و بهره‌برداري صحيح از اين گياهان، به ويژه در زماني كه استفاده جهان از گياهان دارويي در صنايع دارويي، آرايشي، بهداشتي و غذايي شتاب بسیار بالایی گرفته است، لازم و ضروری است(علیرضاکشفی بناب،1380 ).
برنامه‌ريزي جامع براي گياهان دارويي مي‌تواند علاوه بر دستيابي به مديريت توسعه پايدار در اين بخش بالاخص در ابعاد كلان توسعه اقتصادي، زيست محيطي، بهداشتي (خودكفايي دارويي)، اشتغال، امنيت غذايي و ذخاير ژنتيكي در عرصه ملي و جهاني به عنوان يك منبع درآمد ارزي براي كشور محسوب و ايفاي نقش نمايد. وجود برنامه‌اي جامع و هماهنگ بين مراكز تحقيقاتي، آموزشي و اجرايي و همچنين وجود اعتبار لازم در اين امر مي‌تواند راه‌گشاي توسعه در گياهان دارويي باشد(علیرضاکشفی بناب،1380 ). در اين ارتباط يك نظام مديريتي و جامع‌نگر نيازهاي تحقيقاتي و اجرايي كشور را تعيين نموده و در نهايت با كنار هم قرار دادن نتايج بدست آمده، راه‌حل‌هاي مناسبي را به منظور توسعه در امر توليد و فرآوري گياهان دارويي و در نهايت داروهاي گياهي ارائه خواهد نمود(علیرضاکشفی بناب،1380 ).
1-4 کشت و کار و تولید گیاهان دارویی:
امروزه نياز بيش از حد بشر به منابع داریی,غذایی وآرایشی وتقاضا برای گیاهان دارویی به شدت افزایش یافته است ودر حال حاظر كشورهايي نظير آمريكا، كانادا، چين، مجارستان و هند بيش‌ترين تحقيقات و کار را در اين زمينه انجام می‌دهند (رجحان، 1360).فراورده‌های گیاهی برای حفظ سلامت و تغذیه انسان‌ها و درمان بیماری‌ها به شکل داروها، آنتی‌اکسیدان‌ها، چاشنی‌ها، خوش‌ بو‌کننده‌ها، رنگ‌ها و حشره‌کش‌ها استفاده می‌شوند(امین،1380 ).در سال‌های اخیر، به علت اثر سوء داروهای سنتتیک، استفاده از داروهای گیاهی دوباره رونق یافته و تقاضای جهانی برای این مواد گیاهی افزایش چشم‌گیری پیدا کرده است و برخي از اين داروها مانند داروهاي گروه تروپان آلكالوئيدي، گروه اوپيوئيدي و داروهاي ضد سرطانی بعضا جایگذین مناسب شیمیایی هم ندارند (امین، 1380).
از آنجایی که اكثر گياهان دارویی در مرحله گلدهي برداشت مي‌شوند و به توليد بذر جهت زادآوري نمي‌رسند به تدريج باعث از بين رفتن يك يا چند گونه مي‌شوند، بنابراین در كشورهاي مختلف اقدام به توليد بذر و كشت انبوهي اين گياهان نموده‌اند به طوري‌كه كشور پرو يك چهارم كل زمين‌هاي زراعي خود را به كشت اين گياهان اختصاص داده و يا كشور چين كه انيستيتو و مراكز تحقيقاتي فراواني جهت توليد بذر و كشت گياهان دارویی دارد (توکلی صابری و صداقت، 1379). کشور ما نیز دارای یکی از غنی‌ترین منابع گیاهان دارویی بوده که در نقاط مختلف ایران پراکنده شده‌اند، رجعت دوباره به استفاده از گیاهان دارویی و برداشت‌های بی‌رویه و مستقیم از طبیعت در دهه‌های اخیر از یک طرف و وقوع تنش‌های محیطی طبیعی از طرف دیگر موجب فرسایش شدید ژنتیکی در گونه‌های گیاهی پر ارزش گردیده است (امیدبیگی، 1376 ). این وضعیت تا جایی پیش رفته که برخی از گیاهان دارویی بومی یا از بین رفته و یا در معرض انقراض قرار گرفته‌اند (هویزه و همکاران ،1380)
1-5 اهميت اقتصادي گياهان دارويي:
در حال حاضر بهره‌برداري از گياهان دارويي و برداشت از طبيعت در نقاط مختلف كشور صورت مي‌گيرد(امیدبیگی،1376 ). در حالي‌كه آمار دقيقي از ميزان توليد و مصرف گياهان دارويي و مكمل‌هاي طبيعي در ايران در دست نيست(امیدبیگی،1376 ). نگاهي به برخي از آمارهاي واردات و صادرات برخي از كشورها و ارزش فروش داروها و مكمل‌هاي گياهي بيان كننده اهميت اقتصادي گياهان دارويي است. در سال 1977 ميلادي در كشور آلمان توليدات داروهاي گياهي به ارزش 6 ميليارد يورو بوده است (متين، 1382). در سال‌هاي 1980 تا 1985 طبابت گياهي در شهرهاي صنعتي اروپا 8 درصد افزايش يافت.طبق گزارش شركت آمريكايي فراست و ساليوان، در سال 1986 اروپائي‌ها مبلغ 560 ميليارد دلار صرف فراورده‌هاي طبيعي و مكمل‌هاي غذايي نمودند (مومني، 1380). در سال 1989 واردات گياهان دارويي مختلف توسط كشورهاي اروپايي به ميزان 550 ميليون دلار بوده و در همان سال،76 ميليارد دلار دارو ساخته شده است.بر اساس گزارش فائو2در سال 1995، ارزش صادرات گياهان دارويي در جهان بالغ بر 880 ميليون دلار بوده است. در همين سال كشور چين با صادرات 337 ميليون دلار از گياهان دارويي مقام اول صادرات را به خود اختصاص داد. نكته جالب توجه اين كه در كشور چين بيش از 350 هزار هكتار زمين به كشت حدود 200 گونه دارويي اختصاص داشته و حدود 100 ميليون نفر در بخش گياهان دارويي اشتغال دارند (محمدي‌ گلرنگ، 1380). در سال 1998 ميلادي سطح زير كشت در آلمان بيش از 6000 هكتار بوده و دريافتي از فروش داروهاي گياهي و شيميايي در داروخانه‌هاي اين كشور بالغ بر 22 ميليارد يورو بوده است (متين، 1382). در سال 1999 كشور ژاپن نزديك به 101227000 دلار صرف واردات مواد موثره با منشاء گياهي براي ساخت دارو نموده است (قنبري و همكاران، 1380). در سال 2000 تجارت گياهان دارويي نزديك به70 ميليارد دلار بوده است (رسام، 1380). در سال 2001 ميلادي، آلماني‌ها بيش از 5/1 ميليارد يورو خرج داروهاي گياهي نموده‌اند (متين، 1382).
1-6 وضعیت گیاهان دارویی در ایران:
ایران با برخورداری از سابقه تاریخی درخشان در طب، استعدادهای بالقوه جغرافیایی و اقلیمی (11اقلیم از 13 اقلیم جهانی)، دامنه تغییرات درجه حرارت روزانه (50 درجه سانتی‌گراد)، 300 روز آفتابی در سال، و تنوع بالای گونه گیاهی (7500 الی8000 گونه) که 10 تا 15 درصد آن دارویی است، توانایی بالقوه‌ای در زمینه توسعه و تولید گیاهان دارویی دارد (آزادبخت، 1378؛ امیدبیگی،1379).در حال حاضر حدود 66 هزار هكتار از ارضي كشاورزي در استان‌هاي مختلف كشور، به كشت گياهان دارويي اختصاص دارد و از مجموع مزارع اختصاص يافته به گياهان دارويي، حدود 65 هزار تن محصول توليد مي‌شود (عصاره و سید اخلاقی، 1388). ميزان صادرات كشور در سال 1386 به ميزان 63 ميليون دلار ثبت شده است كه عمده‌ترين اقلام زيره، گشنيز و عصاره شيرين بيان بوده است(غلامشاهی،1388 ). اين در حالي است كه ارزش كل واردات گياهان دارويي و مواد اوليه گياهي در سال 1386 به ميزان 85 ميليون دلار بوده و بيش‌ترين ارزش ميزان واردات گياهان دارويي و فرآورده‌هاي مرتبط، معادل 59 ميليون دلار مربوط به اسانس‌ها مي‌باشد (غلامشاهی، 1388). در حال حاضر 35 شركت داروسازي گياهي در كشور مجوز فعاليت دارند و حدود 300 قلم داروي گياهي در كشور توليد مي‌گردد، كه حدود 4 درصد داروهاي مورد استفاده جامعه را تشكيل مي‌دهند و تعداد گياهان مورد استفاده براي تهيه اين داروها (طبق گزارش وزارت بهداشت) حداکثر 90 گونه گياهي است. همچنين تعداد 60 قلم تركيبات آرايشي با منشاء گياهي در كشور توليد مي‌گردد كه بسياري از مواد اوليه اين فرآورده‌ها از خارج وارد مي‌گردد (عصاره و سید اخلاقی، 1388). این در حالی است که تنوع گونه‌اي و ذخاير ژنتيكي از ويژگي‌هاي بارز اين سرزمين بوده و با بهره‌گيري از حدود هشت هزار گونه گياهي و حدود 1500 گونه گياه دارويي و انحصاري و بومي بودن برخی از آن‌ها که از ارزش دارويي و صنعتي بالايي برخوردار بوده (ابراهیمی، 1380) و در صورت كشت و فراوري مي‌توانند علاوه بر تأمين نياز بازار داخل، در بازارهاي جهاني بدون رقيب وارد شوند. علی‌رغم این‌که همواره استفاده از گياهان دارويي و تأمين دارو از منشاء گياه، از ويژگي‌هاي بارز طب ايراني محسوب مي‌شود اما به رغم پيشينه تاريخي درخشان و گذشته پر افتخار، عملاً جايگاه ايران امروز در اين دانش از موقعيت مناسب و مطلوبي در جهان برخوردار نيست، بنابراین تمهيدات لازم براي احياء و بازگرداندن اين سيادت فراموش شده و ارتقاء اهداف متعالي طب ايراني كه گياهان دارويي سنگ بناي آن را تشكيل مي‌داده است، امري اجتناب ناپذير است. بنابراین بررسي وضع موجود فعاليت‌هاي مرتبط با گياهان دارويي اعم از تحقیقاتی و اقتصادی و نيز فرآورده‌هاي دارويي و آرايشي، بهداشتي با منشاء گياهي، نشان مي‌دهد كه در ارتباط با عرصه‌هاي كاري، جمع‌آوري و استحصال محصول از عرصه‌هاي طبيعي، نهاده‌هاي مورد نياز، عمليات كاشت، داشت، برداشت و نيز عمليات پس از برداشت (عمل‌آوري) و بالاخره بازاريابي و بازرگاني گياهان دارويي و فرآورده‌هاي آن‌ها نارسايي‌ها، مشكلات و محدوديت‌هايي در كشور وجود دارد كه بدون توجه و رفع آن‌ها، فعال كردن اين بخش بالقوه توليدي غير ممكن بوده و سودآوري لازم براي توليدكنندگان نيز بعيد به نظر مي‌رسد (عصاره و سید اخلاقی، 1388).
طبق آخرین آماری که توسط وزارت جهاد کشاورزی اعلام شده است، سطح زیر کشت گیاهان دارویی در ایران به غیر از زعفران در سال 1390 برابر با 6/38419 هزار هکتار می باشد که مقام اول از آن استان خراسان می‌باشد. با توجه به آمار سال 1391سطح زير كشت گياهان دارويي در اين استان به غير از زعفران 13 هزار هكتار مي‌باشد.(جدول 1-1, جدول 1-2).
1-7 استفاده از کودها در مزارع:
ازميان روشهاي به زراعي شناخته شده ومناسب،استفاده ازكودهاي شيميايي يكي ازموثرترين راهكارهايی است كه بشرازديربازبه منظوربهبودعملكردوكيفيت محصولات مختلف مورداستفاده قرارداده است(لیلا وهمکاران3، 2003). چرا كه باتامين به موقع ومسلما به ميزان نيازعناصرموردنيازگياهان مي توان افزايش چشمگيري رادركميت وكيفيت محصول آنهاايجادكرد. (بارکر و پیلبام4، 2007)
1-8 اثر عناصر غذایی بر عملکرد گیاهان:
عناصر ضروری بر اساس نیاز کمی گیاهان به دو گروه عناصر پرمصرف شامل نیتروژن، کربن، هیدروژن، اکسیژن، فسفر،پتاسیم، کلسیم،منیزیم وگوگرد وعناصرکم‌مصرف شامل آهن، منگنز، بر،روی، مس،مولیبدن، کلرونیکل تقسیم می‌شوند (معزاردلان و ثواقبی فیروزآبادی، 1381؛ سالاردینی، 1382). افزایش بیوماس محتوای دارویی با روش‌های به‌زراعی و به‌نژادی یکی از اهداف مورد نظر در تولید گیاهان دارویی می‌باشد. عناصر غذایی پرمصرف و کم‌مصرف در این زمینه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هسستند (امیدبیگی5، 2005). هر عنصر ضروری فقط زمانی می‌تواند نقش خود را تغذیه به‌خوبی نشان دهد که سایر عناصر لازم به‌صورت متعادل و به نسبت‌های کافی در اختیار گیاه باشند. با افزایش مواد آلی خاک، بهینه سازی مصرف کودهای نیتروژنه، فسفاتی و پتاسیمی، تولید و ترویج مصرف کودهای حاوی عناصر ریزمغذی می‌توان عملکرد محصولات زراعی و باغی را افزایش داد (ملکوتی، 1379).
1-9 تیره کاسنی:
دراين خانواده900 جنس وحدود2000گونه وجوددارد. که بیشترین انتشار این تیره در نواحی معتدل وسرد دیده می شود . گياهان اين خانواده عموماًعلفي بوده وداراي گل آذين كاپيتول وفاقدزايدةزيربرگ يعني (استيپول) می باشد. میوه فندقه و اغلب دارای تارهای بلند می باشد. (امید بیگی 1384)
1-10 گیاه شناسی:
ماریتیغال(silybum marianum) از خانواده کاسنی (Asteraceae)، گیاهی دارویی،علفی و یکساله است که درنقاط مختلف ایران به صورت وحشی یافت میشود. این گیاه دررویشگاههاي طبیعی خوددربرخی مناطق معتدله باشرایط آب وهواي مدیترانهاي قادربه گذراندن دوره ي سرماي زمستان میباشدبه همین دلیل میتواندبصورت یک محصول پاییزه نیزدرآن مناطق کشت شود،ولی درنواحی سردسیري مناطق مدیترانه اي بایددرفصل بهارکشت گردد.(امیدبیگی,2006).
1-11 نوع مواد موثره:
موادمؤثره دانه هاي گیاه ماریتیغال ازنوع فلاونولیگنانهاهستندکه این مواد5/1تا3 درصدوزن دانه ماریتیغال راتشکیل می دهند(دویک6، 1998).این ترکیبات ازنظرشیمیایی متعلق به فنلهاهستندورنگ آنهامعمولاًزردمیباشند . مهمترین فلاونوئیدهاي موجوددردانه هاي این گیاه عبارتنداز:سیلیبین،سیلی کریستین وسیلی دیانین که مجموعه آنهاتحت عنوان ترکیبات سیلیمارین شناخته میشوند(امید بیگی، 2006).
سیلیمارین ترکیبی ازفلاونوییدهااست که ازعصاره متانولی دانه هاي ماریتیغال به میزان4تا6درصداستخراج میشود (کاتیار7، 2002).
1-12 موارد استفاده:
سیلیمارین ازسیلیبین مشتق شده ویک داروي محافظ کبدي است که به طوروسیعی دردرمان بیماريهاي مختلف کبدي(سیروز،هپاتیت ویروسی وسمی مزمن،کبدچرب والتهاب مجراي صفرا)استفاده میشود.(کرن و همکاران8، 2000). اين گياه اثرپزشكي ودارويي دارد،امابعضي وقتهابه عنوان گياه زينتي به دليل برگهاي غيرمعمول آن پرورش داده ميشود . بيش از2000سال است كه دانه هاي اين گياه براي معالجه بيماريهاي كبدي بكارميرودوهمچنين براي معالجه مسموميت قارچي وهپاتيت كاربرددارد(واگنر و همکاران9، 1992و بوسی سو و همکاران10، 1992). ازدانه هاي اين گياه موادمؤثري استخراج ميشود (سیليمارین)كه براي درمان امراض ومسموميتهاي كبدي،سيروزكبدي وپيشگيري ازسرطان بکار میرود(هورنوک11، 1992).مطالعات نشان ميدهندكه سيليمارين دردرمان هپاتيتهاي حادومزمن تاثیرمی گذارد(ماگلیولو12، 1978)هچنين بااثرات سمي موادمختلف سمي همانندالكل(اتانول)،تتراكلريدكربن،دزبالاي استامينوفن مقابله ميكند(پاتی13، 1996).
1-13 پراکنش جغرافیایی:
اين گياه به طورخودرودرشمال،مغرب وجنوب ايران ميرويد،ولي به صورت پرورشی نيزميتوان دراكثرمناطق ايران كشت نمود، همچنین دراکثر کشورهای غربی(آلمان، اتریش ورومانی) ودر تعدادی از کشورهای جنوب آمریکا وجنوب آفریقا، همه ساله زمین های زراعی وسیعی برای کشت ماریتیغال اختصاص می یابد (امیدبیگی 1384).
1-14 کاشت:
طريقةتكثيراين گياه پرارزش،ازطريق بذراست. اين گياه به صورت رديفي توسط رديفكارغلات كشت ميشودوبراي هرهكتارزمين 12تا 10 كيلوگرم بذرنيازاست(امیدبیگی،1384 ). تعداد 10 تا 12 بذردرهرمترطولي مناسب است.براي سهولت دربرداشت مكانيكي بهتراست گياهان به صورت نواري كشت شوند،فاصله رديف كاشت بين 40 تا 60سانتيمتروعمق كشت2 تا3سانتيمتراست؛يعني پس ازهر 4 تا 5 رديف،فاصلهاي به اندازة 120 تا150سانتيمترخالي بماندودرتمام زمين به همين شكل عمل شود0امیدبیگی ،1384 ).ماريتيغال درطول دورةرويش به هواي گرم وآفتاب فراوان نيازدارد(امیدبیگی،1384 ). بذوردردماي 8 تا 10 درجه سانتيگرادجوانه می زنندولي درجه حرارت مطلوب براي جوانه زني بذربين 18 تا 20 درجه سانتیگراداست( امید بیگی، 1384)
1-15 خاك:
مارتيغال راتقريباًدرهرنوع خاكي ميتوان كشت نمود. به شرطي كه خاك كاملاًشني وتهي ازموادوعناصرغذائي نباشد(امید بیگی، 1385).
1-16 داشت:
ماريتيغال به بسياري ازعلفكشهاحساس است ازاين رومبارزةشيميائي باعلفهاي هرزاين گياه بايدبادقت كامل انجام گيردودرانتخاب نوع علف كشي وغلظت وزمان كاربردآن دقت نمود؛لذاتوصيه ميشودازسموم قبل ازكاشت استفاده شود(امیدبیگی،1384 ). بايدازمحصولات وجيني قبل ازكشت خارمريم استفاده كردتادرموقع كشت خارمريم باعلفهاي هرزكمتري برخوردنمائيم،همچنين نبايددرچندسال پياپي اين گياه راكشت نمودچون علف هرزمزرعه ميشود (امید بیگی، 1385).
1-17 برداشت:
دركشت بهاره ميوه هاازاوايل تابستان به تدريج ميرسند(امیدبیگی،1384 ).. هنگام رسيدن ميوه ها،گلچه هاخشك ميشوندوتارهاي بلندوسفيدرنگ ظاهرميگردند. رنگ ميوه هاي رسيده قهوه اي وبراق است. (امیدبیگی،1384 )ميوه هاي رسيده به سهولت ازگياه جداوبه اطراف پراكنده ميشوند. (امیدبیگی، 1384 ).كاپيتولهامعمولاًدريك مرحله ودرفاصله زماني10 تا 15روزه برداشت ميشود. اواخرتيراوايل مردادزمان مناسبي براي برداشت محصول ميباشد،ولي برداشت مارتيغال بدليل وجودبرگهاي بزرگ وانبوه وخارهاي اطراف برگ بسيارمشكل است(امیدبیگی،1384 ). درسطح كوچك،كاپيتول ها را ميتوان بادست برداشت كردولي درسطح وسيع بايدبا ماشينهاي مخصوص اينكاررا انجام داد(امیدبیگی،1384 ). عملکردبذربین 1تا2تن در هکتار است (امید بیگی، 1384).
فصل دوم
مروری بر تحقیقات انجام شده
2-1 پتاسیم:
ﭘﺘﺎﺳﯿﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻮﻣﯿﻦ ﻋﻨﺼﺮ ﻏﺬاﯾﯽ اﺻﻠﯽ ﺑﺮاي رﺷﺪ ﮔﯿﺎه ﻣﻄﺮح ﺑﻮده و ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳـﯽ در ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ آنزیم ها، سنتز پروتئین ها و فتوسنتز ایفا می کند(باساک و بیسواس14، 2009). كود پتاسيم در مكانيسم انتقال سايرعناصر غذايي از غشاء سلولي دخالت داشته و وجود آن براي انجام فتوسنتز موثر و ضروري مي باشد (هلمز15، 1985). در بسياري از موارد پتاسيم موجود در خاك براي رشد گياه زراعي كافي است اما در مواقعي كه ميزان زيادي كود نيتروژن و فسفر جذب مي شود ممكن است پتاسيم عامل محدود كننده اي براي جذب نیتروژن بوده و در نتيجه رشد را كاهش دهد(اکبری و همکاران، 1379؛ ماجدی و خادمی، 1378). كود پتاسیم به ويژه در خاك های مبتلا به كمبود اين كود باعث افزايش بارز عملكرد می شود و می تواند اثر زيادی روی كيفيت دانه بگذارد(گرنت و بایلی16، 1993).
ﮔـﺰارش ﺷـﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب در ﮔﻴـﺎه ﺑـﻪ میزان 25 تا 40 درصد از طریق مدیریت خاک ورزی و 15 تا 25 درصد از طریق مدیریت تغذیه امکان پذیر است (هاتفیلد وهمکاران17،2001). پتاسیم با وجود این که در ساختمان بافت ها شرکت ندارد, اما نقش های مهمی را در ﺑﺴﻴﺎري از ﻓﺮاﻳﻨﺪ فیزیولوژیک از قبیل فتوسنتز، انتقال مواد پرورده به مخازن، حفظ آماس، هدایت روزنه ای، تنظیم اسمزی، فعالیت آنزیمی، توسعه سلولی، خنثی سازی یون های دارای بار منفی غیر قابل انتشار وقطبی نمودن غشا ایفامی کند (سالاردینی و مجتهدی، 1989).
کمبود پتاسیم در خاک و یا افزایش PH خاک باعث ایجاد علائم کمبود در برگ ها می شود که بارزترین آن حالت کلروز در حاشیه برگ ها می شود، که در اثر پیشرفت به نکروز تبدیل می شود (ملکوتی ،1375). پتاسیم از عناصر غذائي اصلي گياه به شمار مي آيد و نقش حساسي را در گياه ایفا میکند، حداقل 50 آنزيم گياهي به طور كامل و يا مقدار زيادي ازفعاليت شان به پتاسيم بستگي دارد. از نقش هاي حياتي پتاسيم، نقش اسمزي اين عنصر در بالا بردن كارايی مصرف آب در گياه است، به طوري كه در حضور مقدار كافي از پتاسيم، وظيفه سلول هاي روزنه كه باز و بسته شدن آنها با توجه به شرايط رطوبتي گياه است، به درستي صورت مي گيرد كه منجربه افزایش راندمان مصرف آب می شود.این امرگیاه را در شرایط کم آبی در برابر خشکی مقاوم می سازد.در شرايط عدم حضور پتاسيم كافي و كمبود آب، روزنه ها به موقع بسته نشده و منجر به پژمردگي و پلاسيدگي گياه مي گردد. اين اثر پتاسيم به لحاظ حفظ شرايط مناسب رطوبتي گياه و كاهش تراكم هورمون اسید آبسیزیک18در گیاه میباشد (سالارديني و مجتهدي،1367؛ملكوتي،1373؛ مارشنر،1380؛شریفی عاشور آبادی،1380).
پتاسیم نقش ویژه ای در حیات و بقای گیاهان تحت شرایط تنش محیطی بازی می کند، در شرایط کمبود پتاسیم حساسیت گیاهان به تنش های محیطی افزایش می یابد (کاکمک19، 2002) به طوری که در شرایط تنش ﺗﻮﻟﻴﺪ رادیکال های فعال اکسیژن در گیاهان به شدت تحریک می شود(کاکمک، 2005). کاکمک(2005)، نیاز به پتاسیم بالا را در شرایط تنش به نقش بازدارندگی پتاسیم در مقابل تولید رادیکال های فعال اکسیژن در طی فتوسنتز و اکسید شدن 20نسبت داد. فوگر و ملکوتی(1379) بیان نمودند پتاسیم ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺑﻬﺒﻮد ﻣﺤﺼﻮل، سبب افزایش تحمل ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮري، کم آبی، انواع تنش ها، آفات و بیماری ها شده و ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲدﻫﺪ .
گنزالس و همکاران(1972) اظهار داشتند که پتاسیم باعث تحریک تغییر فاز از رویشی به زایشی می شود زیراکه گل دهی با تغییر آمینو اسید که تسهیل کننده سنتز ایندول استیک اسید است، باعث تحریک گل دهی میشود. گارسیا و همکاران21(2008) بیان کردند که زمانی که غلظت پتاسیم در گیاه ازحد مشخصی بالاتر رود ،فیتوتوکسیتی(سمی شدن گیاه) در گل اتفاق می افتد.
2-1-1 اثر کود پتاسیم بر ارتفاع گیاهان:
آزمایشات متعددی بر روی اثر پتاسیم بر ارتفاع گیاهان داروئی و زراعی صورت گرفت که نشان داد پتاسیم اثر مثبتی بر ارتفاع گیاه دارد البته در مواردی نیز هیچگونه تاثیر بر ارتفاع گیاه مشاهده نگردید. در آزمایشی بر روی همیشه بهار آفریقایی ( Tagetes erecta ) پال22 (2010) اظهار داشت که افزایش میزان پتاسیم تاثیر معنی داری بر ارتفاع گیاه دارد و باعث افزایش ارتفاع بوته می شود. هاکوئه و همکاران (2007) در بررسی اثر کود نیتروژن و پتاسیم بر روی زردچوبه به این نتیجه رسیدند که پتاسیم و نیتروژن با ترکیب با یکدیگر و یا هر یک به تنهایی بر روی ارتفاع گیاه زردچوبه تاثیر می گذارد. همچنین هاکوئه23 (2007) در آزمایش دیگری با بررسی کود نیتروژن و پتاسیم بر روی زنجبیل به این نتیجه رسیدند که پتاسیم و نیتروژن در مخلوط با یکدیگر باعث افزایش معنی دار ارتفاع بوته می شود. در آزمایشی بر روی تاثیر پتاسیم بر رازیانه محققان اظهار داشتند که با افزایش میزان پتاسیم افزایش معنی داری در ارتفاع مشاهده می شود (ابو المگد و هکاران24، 2010).
همچنین حیدری و همکاران(1390) در آزمایشی به منظور بررسي تأثير نيترات پتاسيم بر ارتفاع بوته ترخون آزمایشی با 4 سطح پتاسیم انجام دادند و نتیجه گرفتند که نيترات پتاسيم اثر معني داري بر ارتفاع گیاه ترخون دارد. همچنین در آزمایشی که بر روی گیاه داروئی سرخارگل انجام شد، به این نتیجه رسیدند که استفاده از پتاسیم باعث افزایش ارتفاع گیاه می شود (الساید و همکاران25،2012).
ازطرف دیگر،اصفهانی و همکاران (1384) در بررسی های خود بر روی اثر پتاسیم بر برنج به این نتیجه رسیدند که پتاسیم اثر معنی داری بر ارتفاع ساقه گیاه ندارد. در پژوهشي ديگر كه بر روي اثر پتاسیم بر پیاز انجام گرديد، مشخص شد كه ارتفاع بوته به تدریج با گذشت زمان تا 60 روز پس از کاشت افزایش یافت (علی و همکاران، 2007).
حسین، اسلام و همکاران (2009) با پژوهشی که بر روی هویج انجام دادند مشاهده کردند که در پلات هایی که میزان 250 کیلوگرم در هکتار پتاسیم دریافت کرده بود افزایش ارتفاع در بوته هویج مشاهده شد. عزیزی و همکاران(1389) نیز در آزمایشی اثر پتاسیم بر روی آفتابگردان نشان دادند که با افزایش کود پتاسیم ارتفاع آفتابگردان افزایش یافت. قاسمی و همکاران(1391) با آزمایشی که بر روی کلزا انجام دادند اظهار داشتند که میزان 100 کیلوگرم در هکتار پتاسیم باعث افزایش ارتفاع گیاه می شود و آن را در سطح پنج درصد معنی دار می کند.
اماحقیقی و همکاران (2011) با آزمایشی که بر روی توتون انجام دادند نشان دادند که پتاسیم نمی تواند تاثیری بر ارتفاع گیاه توتون داشته باشد.
2-1-2 اثر کود پتاسیم بر عملکرد بذر:
اثر مثبت کود پتاسیم بر عملکرد بذر در بسیاری از گیاهان داروئی و سایر محصولات زراعی مشاهده شده است. به طور مثال در آزمایشی توسط حسنی (2010) تاثیر پتاسیم بر روی عملکرد دانه آنیسون مورد بررسی قرار گرفت و نتیجه گرفتند که با افزایش پتاسیم عملکرد بذر بالا می رود. ناﺻﺮي ﭘﻮر ﯾﺰدي(1370) اثر نیتروژن ، فسفر و پتاسیم را بر رشد و عملکرد زیره سبز بررسی و گزارش داد که ﺳﻄﻮح ﻧﯿﺘﺮوژن و ﻓﺴﻔﺮ ﺑـﺮ روي ﺗﻌـﺪاد داﻧـﻪ در ﺑﻮﺗﻪ ﮔﯿﺎه اﺛﺮ ﻣﻌﻨﯽدار داشته ولی بین سطوح پتاسیم به تنهایی اختلاف معنی داری مشاهده نکرد.
فنایی و همکاران(1388) نیز در آزمایشی که بر روی کلزا و خردل انجام دادند بیان کردند که اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﺼﺮف ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد داﻧﻪ در دو گونه کلزا و خردل ﻫﻤﺮاه بود. علی و همکاران (2007) نیز با آزمایشی که در آن تاثیر پتاسیم بر روی پیاز انجام گرفت بیان کردند که پتاسیم باعث افزایش عملکرد بذر پیاز در هکتار می شود.
پرهیزکار و همکاران(1391) اظهار داشتند که اﺛﺮ ﮐﻮد ﭘﺘﺎﺳﯿﻢ بر ﻋﻤﻠﮑﺮد دانه در هکتار در سطح یک درصد بر روی گیاه کتان معنی دار بود و سطوح مختلف پتاسیم تیمار شده نشان داد که بیشترین عملکرد دانه در هکتار متعلق به سطح 80 کیلوگرم در هکتار بود. در تحقیقی توسط سپهر و ملکوتی(1383) بر روی آفتابگردان تاثیر سطوح پتاسیم مورد ارزیابی قرار گرفت و نتایج آن بدین صورت بود که پتاسیم عملکرد دانه را 500 کیلوگرم افزایش داد. رحیمی(2012) در آزمایشی بر تاثیر پتاسیم بر روی گندم اظهار داشت که با افزایش پتاسیم میزان عملکرد بذر گندم افزایش معنی داری پیدا می کند.
در آزمایشی که توسط فرهاد و همکاران (2010) بر روی تاثیر پتاسیم بر روی عملکرد بذر سویا انجام شده بود به این نتیجه رسیدند که افزایش پتاسیم باعث افزایش عملکرد بذر سویا می شود. در آزمایش دیگری که توسط موبسر و سرحدی 26(2012) بر روی عملکرد بذر کلزا انجام شد نشان دادند که پتاسیم اثر معنی داری بر روی عملکرد بذر نمی گذارد. در آزمایشی بر روی گلرنگ توسط پالیزدار و همکاران(1391) اظهار داشتند که150 كيلوگرم پتاسيم در هكتار نسبت به عدم مصرف آن، عملكرد دانه را 58 درصد افزايش داد. در آزمایش دیگری بر روی کتان توسط ساوان و همکاران (2007) به این نتیجه رسیدند که محلول پاشی پتاسیم به طور قابل توجهی عملکرد بذر را از 10 به 16 درصد نسبت به شاهد افزایش داد.
پیشرفت های قابل توجه در عملکرد پنبه و کیفیت ناشی از مصرف پتاسیم نیز توسط مولینز و همکاران27(1991) گزارش شده است. حبیب زاده و همکاران (1382) در بررسی اثر پتاسیم بر روی عملکرد بذر سویا نتیجه گرفتند که سطوح مختلف پتاسیم در سطح یک درصد معنی دار شد.
2-2 تاریخ کاشت:
عوامل محیطی تاثیر به سزایی بر کمیت و کیفیت محصول بدست آمده از گیاهان داروئی دارند. با وجود این؛ امکان کنترل کامل این عوامل میسر نبوده ولی می توان با روش هائی اثرات محیطی را به گونه ای مدیریت کرد که گیاه تحت آن شرایط پتانسیل بالقوه خود را حفظ کند. در این بین تاریخ کاشت نقش اساسی در دست یابی به شرایط مناسب در طول دوره رشد و نمو جهت حصول حداکثر عملکرد کمی و کیفی در گیاهان داروئی ایفا می نماید (حاج سید هادی، 1378).
تصمیم گیری برای انتخاب زمان کشت مناسب یک گیاه زراعی بسیار با اهمیت می باشد و از عوامل مهم در جهت کسب حداکثر عملکرد در گیاه است، تاثیر عوامل محیطی بر مراحل فیزیولوژیکی گیاه باعث می شود تاریخ کاشت از منطقه ای به منطقه ای دیگر و حتی در یک منطقه بسته به تفاوت های ژنتیکی بین ارقام متفاوت باشد (هادلی و همکاران28،1983؛ ساندو،1984).
زمان کاشت نقش مهمی در نمو گیاهان داشته و در گیاهان داروئی بر میزان مواد موثره تاثیر قابل توجهی دارد ( عسکر غنی و مجید عزیزی, 1386). انتخاب تاریخ کاشت مناسب ﺑﻪ ﻋﻠـﺖ ﺿـﺮورت اﺳـﺘﻔﺎده ﺣـﺪاﻛﺜﺮ از مناﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻃﻲ ﻓﺼﻞ رﺷﺪ ﺣـﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴـﺖ اﺳـﺖ. در کاشت خیلی زود پایین بودن دمای خاک و صدمات ناشی از یخبندان موجب استقرار ضعیف گیاهان در بهار می شود. تاﺧﻴﺮ زﻳﺎد در ﻛﺎﺷﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻛﻮﺗﺎه ﺷﺪن دوره رﺷﺪ ﮔﻴﺎه و اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮﺧﻮرد زﻣﺎن ﮔﻠﺪﻫﻲ ﺑـﺎ درﺟـﻪ ﺣـﺮارت ﻫـﺎي ﺑـﺎﻻ اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﺑﺮ رﺷﺪ و ﻧﻤﻮ گیاه می گذارد(ماجومدار29، 1986).
در آزمایشی که طی دو سال در چیلان شیلی بر روی همیشه بهار انجام شد مشخص گردید که برای کسب عملکرد گل همیشه بهار میتوان آن را در هر تاریخی از ژوئن تا اکتبر کاشت. ﺭﺷــﺪ ﻭﻧﻤﻮ ﻭﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳــﺎﻳﺮﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﻣﺘﺎﺛــﺮﺍﺯ ﻋﻮﺍﻣﻞژﻧﺘﻴﻜﻲ ﻭ ﺯﺭﺍﻋﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ. ﺑﺮﺍﻱ ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮﻟﻲ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷــﺖ ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺷــﺘﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺍﻓﺘﺎﺩﻥ ﺁﻥ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﻮﺟــﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻣﻲﮔﺮﺩﺩ(ﺳــﺮﻣﺪﻧﻴﺎ ﻭ ﻛﻮﭼﻜــﻲ، 1369).
ﺑﺮﺍﻱ ﻫﺮﻣﻨﻄﻘﻪ ﻳﻚ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺁﺏ ﻭ هواﺋﻲ، ﺁﻣﺎﺩﻩ ﻛﺎﺷﺖ ﺑﻮﺩﻥ ﺯﻣﻴﻦ، فراهم بودن آب آبیاری، بذر، رقم مورد نظر و زمان متحمل برای شیوع آفات و بیماری ها تعیین می شود (راوسون30، 2000).
مدیریت مناسب تاریخ کاشت وابسته به شرایط آب و هوایی بویژه درجه حرارت هوا و خاک هر منطقه متغییر می باشد و بر روی عملکرد کمی و کیفی گیاه زراعی و به طور موردی در گیاهان داروئی موثر میباشد، تاریخ مناسب کاشت زمانی است که گیاه فرصت کافی برای رشد سبزینه ای و رویشی برای قبل به گل رفتن داشته باشد (باقری و همکاران، 1387 ). عدم کفایت رشد رویشی منجر به کاهش ذخیره غذایی، تعداد گل، کوچکی دانه، و افت عملکرد کمی و کیفی می گردد. از ﺳﻮي دﻳﮕﺮ رشد روﻳﺸﻲ طولانی نیز ﻣﻮﺟﺐ اﺗﻼف رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎك و رﻗﺎﺑﺖ اﻧﺪام ﻫﺎي روﻳﺸﻲ و زاﻳﺸﻲ ﺑﺮاي درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ میﮔﺮدد(ﺧﻮاﺟﻪ ﭘﻮر ، 1379).
2-2-1اثر تاریخ کاشت بر ارتفاع گیاه:
نتایج مطالعات متعدد نشان داده است که کشت گیاه در غیر از تاریخ کاشت بهینه در هر منطقه می تواند در ارتفاع گیاه موثر باشد. به طور معمول تاخیر از زمان بهینه کشت سبب کوتاه تر شدن ارتفاع در اغلب گیاهان می شود. ﺯﻫﺘﺎﺏ سلماسی ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ(1382) ﺩﺭ ﺑﺮﺭﺳــﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺳﻪ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ(ﻓﺮﻭﺭﺩﻳﻦ تا اردیبهشت) ﺑﺮ ﺭﻭﻱ آﻧﻴﺴــﻮﻥ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﮔﻴﺎﻩ، ﺑﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺩﺭ ﻛﺸــﺖ ﻛﺎﻫــﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ. همچنین رسام و همکاران(1386) در بررسی تاثیر سه تاریخ کاشت (10 فروردین، 25 فروردین و 9 خرداد) بر روی آنیسون اظهار داشتند که ﺣﺪﺍﻛﺜﺮ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷــﺖ ﺍﻭﻝ ﻭ ﺣﺪﺍﻗﻞ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷــﺖ ﺳــﻮﻡ ﻣﺸــﺎﻫﺪﻩ ﮔﺮﺩﻳﺪ.
ﻛﺎﻫﺶ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﮔﻴﺎﻩ ﺑﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺩﺭ ﻛﺸﺖ ﺍﺣﺘﻤﺎﻻ با ﻛﻮﺗﺎﻩﺗﺮ ﺷــﺪﻥ ﺩﻭﺭﻩ ﺭﺷﺪ ﺭﻭﻳﺸﻲ ﮔﻴﺎﻩ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩ ﺑﺎ ﮔﺮﻣﺎ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺍﺳﺖ (ﺯﻫﺘﺎﺏ ﺳﻠﻤﺎﺳــﻲ و همکاران،1382). اﻣﯿﺪﺑﯿﮕﯽوﻣﺤﺒﯽ(2002) ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ در اﺳــﻔﺮزه ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷﺖ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداري داﺷﺘﻨﺪ و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷﺖ اﺳﻔرزه در شمال غربی ایران را 15 اردیبهشت اظهار کردند. در بررسی بر روی اسفرزه ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷــﺖ ﻗــﺮار ﻧﮕﺮﻓﺖ، ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﺮﯾﻦ ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺑﺎ ارﺗﻔﺎع 1/20 ﺳــﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ درﮐﺎﺷــﺖ ﭘﻨﺠﻢ، وﮐﻤﺘﺮﯾﻦآن 8/17 ﺳــﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ در ﮐﺎﺷﺖ ﺳــﻮم از ﻧﻈﺮ آﻣﺎري ﻣﻌﻨﯽ دار ﻧﺒﻮد (گلوی و همکاران،.1386).
باقری و همکاران (1387) در بررسی بر روی تاثیر تاریخ کاشت بر ارتفاع بابونه نتیجه گرفتند که تاریخ های مختلف کاشت به طور معنی داری در سطح احتمال 1درصد بر ارتفاع ساقه معنی دار بود. ثقه اسلامی و احمدی بنکدار(1389) در آزمایشی بر روی شنبلیله اظهار داشتند که تاریخ کاشت ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ را به ﻃﻮر ﻣﻌﻨﻲ داري ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ قرار داد، و با تاخیر در زمان کاشت کاهش یافت.
رضازاده و همکاران(1388) در بررسی اثر چهار ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ (16 اسفند،8 و 29 فروردین،19 اردیبهشت) بر روی ارتفاع بوته زنیان اظهار داشتند که تاریخ کاشت به ﺼﻮﺭﺕ ﻣﻌﻨﻲ ﺩﺍﺭﻱ ﺑﺮ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﻛﺎﻧﻮﭘﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬﺍﺷﺖ. ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﺩﺭ تاریخ های ﻛﺸﺖ ﺩﻳﺮﺗﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮﻱ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺸﺖ ﺩﻭﻡ ﻭ ﺳﻮﻡ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﮔﻴﺎﻩ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺸﺖ ﺍﻭﻝ ﺑﻮﺩ. ﺍﺧﺘﻼﻑ ﺑﻴﻦ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻫﺎﻱ ﻛﺸﺖ ﺩﻭﻡ ﻭ ﺳﻮﻡ ﻭ ﻧﻴﺰ ﺍﻭﻝ ﻭ ﺳﻮﻡ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺁﻣﺎﺭﻱ ﻣﻌﻨﻲ دار نشد.
در آزمایشی بر روی بامیه توسط میری(1385) نتایج دو ساله آزمایش نشان داد که تاریخ های مختلف کاشت از نظر ارتفاع بوته، اختلاف معنی داری در سطح احتمال 1% دارد. سینگ و همکاران (2005) در آزمایش دیگری بر تاثیر تاریخ کاشت بر ارتفاع شنبلیله کاهش ارتفاع بوته با تاخیر در تاریخ کشت از 30 اکتبر تا 30 نوامبر را گزارش کردند.
در آزمایشی که ﺑﺮ روي ﮔﻴﺎﻫﺎن داروﻳﻲ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﻬﺎر و ﻧﻌﻨﺎع ﻓﻠﻔﻠﻲ انجام شد موید این بود که تاریخ کاشت بر ارتفاع همیشه بهار و نعناع فلفلی در سطح احتمال 1درصد معنی دار بود (طهماسب پور و محمدیان 1385).
اصغری پور و رضوانی مقدم (1384) در بررسی برروی تاریخ کاشت بر ارتفاع بوته اسفرزه بیان کردند که تاريخ کاشت اثر معني داري بر خصوصيات مورفولوژيکي گياه شامل؛ ارتقاع گياه، طول سنبله، تعداد برگ و تعداد پنجه در گياه داشت. به طوري که با تاخير در کاشت اين خصوصيات از يک روند کاهشي برخوردار بودند. مکاوی(2012) در بررسی اثر تاریخ کاشت بر ارتفاع سیاه دانه اظهار داشت که تاریخ کاشت اثر معنی داری بر روی ارتفاع بوته داشت.
رضوانی مقدم و احمد زاده مطلق (1386) ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳـﯽ اﺛﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷـﺖ و ﺗﺮاﮐﻢ ﺑﻮﺗﻪ ﺑﺮ روي ﻋﻤﻠﮑﺮد و اﺟﺰاء ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺳـﯿﺎﻫﺪاﻧﻪ، آزﻣﺎﯾﺸـﯽ در ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎن ﻗﺎﯾﻨﺎت استان خراسان جنوبی انجام دادند و اظهار داشتند اﺛﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷـﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﻌﻨﯽداري بر صفت ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ داﺷـﺖ. میری و باقری(2013) در آزمایشی بر روی تاثیر 5 تاریخ کاشت (15 و 25 سپتامبر، 10 ، 20 و 30 اکتبر) بر روی ارتفاع بوته کانولا به این نتیجه رسیدند که تاریخ کاشت اثر معنی داری بر ارتفاع بوته کانولا می گذارد.
2-2-2 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بذر:
عدم کشت گیاه در زمان بهینه کاشت آن گیاه علاوه بر تاثیر بر عملکرد گل می تواند بر تولید بذر نیز موثر باشد. به همین دلیل یافتن مناسب ترین تاریخ کاشت گیاه در هر منطقه حائز اهمیت فراوان است. به طور معمول تاخیر در کاشت منجر به کاهش تولید بذر در گیاهان میشود و کشت زودتر نیز ممکن است اختلالاتی در فرایند رشد و تولید بیوماس گیاهان ایجاد کند.
ﺯﻫﺘﺎﺏ سلماسی ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ(1382) ﺩﺭ ﺑﺮﺭﺳــﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺳﻪ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ(ﻓﺮﻭﺭﺩﻳﻦ تا اردیبهشت) ﺑﺮ ﺭﻭﻱ آﻧﻴﺴــﻮﻥ، ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ عملکرد گیاه، ﺑﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮﺩﺭ ﻛﺸــﺖ ﻛﺎﻫــﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ. ﺭﺣﻴﻤﻴﺎﻥ مشهدی (1371)ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻫﺮﭼﻪ کاشت زیره به تاخیر افتد عملکرد آن کاهش می یابد. رسام و همکاران (1386) در برسی تاثیر سه تاریخ کاشت (10 فروردین، 25 فروردین و 9 خرداد) بر روی دانه آنیسون به این نتیجه رسیدند که ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺩﺭ ﻛﺎﺷﺖ ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻌﻨﻲﺩﺍﺭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺩﺍﻧﻪ ﮔﺮﺩﻳﺪ. اﻣﯿﺪﺑﯿﮕﯽوﻣﺤﺒﯽ(2002) ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ عملکرد دانه اﺳــﻔﺮزه ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷﺖ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداري داﺷﺘﻨﺪ.
گلوی و همکاران(1386)در بررسی



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید