دانشگاه آزاد اسلامی
واحد دامغان
دانشکده کشاورزی
پایان نامه برای اخذ درجه کارشناسی ارشد در رشته زراعت
بررسی اثر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر رشد و عملکرد سه رقم سیب زمینی در منطقه مجن (شاهرود)
استاد راهنما
دكتر علیرضا دشتبان
استاد مشاور
مهندس علیرضا محمدی و مهندس علی دماوندی
گردآورنده
عباسعلی نوروزی
زمستان 92
چکیده
به منظور بررسی اثر تاریخ و تراکم کاشت بر خصوصیات رشد و عملکرد ارقام سیب‌زمینی آزمایشی طی سال 1392 در شهر مجن از توابع شهرستان شاهرود انجام شد. آزمایش در قالب طرح اسپیلت-پلات فاکتوریل بر پایه بلوک‌های تصادفی در سه تکرار اجرا شد. کرتهای اصلی شامل سه سطح تاریخ کاشت (15 اردیبهشت، 15 خرداد، 15 تیر) و تیمارهای تراکم بوته در سه سطح (8/3 بوته در متر مربع، 5.33 بوته در متر مربع و 25/9) بوته و رقم در سه سطح (آلفا (دیررس)، اگریا (میان رس) و آریندا (زودرس))در کرتهای فرعی قرار گرفتند. در طی فصل رشد یادداشت برداری‌های لازم ثبت و محصول نهایی پس از حذف حاشیه ها از سطح 2 هزار متر مربع هر پلات برداشت و عملکرد و ابزار عملکرد تعیین گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد با تاخیر در تاریخ کاشت تعداد برگ در بوته کاهش یافت. همچنین درصد ماده خشک و عملکرد به ترتیب میزان 16/18 و 10 درصد کاهش یافت. درکاشت دیر هنگام (15 تیر) درصد غده‌های کوچکتر افزایش و درصد غده‌های بزرگتر از 55 میلیمتر کاهش یافت. رقم اگریا با دارا بودن شاخص‌های وزن تر و خشک برگ، ارتفاع بوته، وزن خشک اندام هوایی، وزن غده در بوته، عملکرد و درصد غده‌های بزرگتر از 55 میلیمتر بیشتر نسبت به سایر ارقام برتری داشت لازم به ذکر است رقم آلفا در شاخص‌های تعداد غده در بوته، وزن تر و خشک ساقه برتری داشت. با افزایش تراکم به 25/9 بوته تعداد ساقه اصلی، وزن تر و خشک برگ و ساقه، وزن خشک اندام هوایی، وزن غده‌های در بوته کاهش نشان داد. بیشترین عملکرد در تراکم 33/5 بوته در متر مربع با 18/35 تن در هکتار بدست آمد. شاخص‌های اندازه گیری شده در تک بوته نظیر وزن خشک و تر اندام هوایی، عملکرد تک بوته، تعداد ساقه در بوته، در تراکم پایین (8/3 بوته) نتایج بهتری نشان دادند. اثر متقابل تاریخ کاشت در رقم بر صفات تعداد ساقه اصلی، تعداد برگ، وزن تر و خشک برگ و ساقه، ارتفاع بوته، وزن خشک اندام هوایی، وزن غده‌ها در بوته، عملکرد و اندازه غده‌ها معنی‌دار بود. به طور کل در اکثر شاخص‌ها در تاریخ کاشت اول رقم دیررس آلفا نتایج بهتری نشان داد. رقم زود رس آریندا کمترین تاثیر پذیری را از شرایط تاخیر در کاشت (15 تیر ماه) داشت. بیشترین عملکرد به ترتیب در تاریخ کاشت 15 اردیبهشت در رقم آلفا (9/41 تن) و تاریخ کاشت 15 خرداد در رقم اگریا با (54/41 تن) بدست آمد.
کلمات کلیدی: سیب‌ زمینی، تراکم، تاریخ کاشت، عملکرد غده
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول مقدمه1
فصل دوم5
بررسی منابع5
2-1-سیب زمینی6
2-1-1-تاریخچه6
2-1-2-اهمیت8
2-1-3-گیاهشناسی10
2-1-4-سازگاری11
2-1-5-کشت گیاه سیب زمینی13
فصل سوم مواد و روش ها14
3-1-مشخصات محل اجرای طرح28
3-2-طرح آزمایشی مورد استفاده28
3-3-عملیات مزرعه‌ای29
3-3-1-کاشت.29
3-3-2-.داشت30
3-4-صفات مورد مطالعه30
3-5-محاسبات و تجزیه تحلیل آماری31
فصل چهارم نتایج و بحث32
4-1-آنالیزهای رشد33
4-1-1-شاخص سطح برگ (LAI)33
4-1-2-سرعت رشد محصول CGR36
4-1-3-سرعت رشد نسبی RGR39
4-2-تعداد ساقه اصلی41
4-3-تعداد برگ43
4-4-وزن تر و خشک برگ44
4-5-وزن تر و خشک ساقه47
4-6-ارتفاع بوته49
4-7-وزن خشک اندام هوایی53
4-8-تعداد غده در بوته55
4-9-وزن غده در بوته56
4-10-درصد ماده خشک58
4-11- عملکرد59
4-12-اندازه غده ها64
5-فصل پنجم71
5-1-نتیجه گیری70
5-2-پیشنهادات72
منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………………….73
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 31- جدول آنالیز خاک محل مورد آزمایش29
جدول 41- مقایسه میانگین صفات مورفولوژیک و زراعی سیب زمینی بین سطوح مختلف تاریخ کاشت، رقم و تراکم52
جدول 42- مقایسه میانگین صفات مورفولوژیک و زراعی سیب زمینی بین سطوح مختلف تاریخ کاشت، رقم و تراکم68
جدول 43- تجزیه واریانس(میانگین مربعات) صفات مورفولوژیکی و زراعی در گیاه سیب زمینی تحت تأثیر استفاده از تاریخ کاشت، ارقام و تراکم مختلف69
جدول44- تجزیه واریانس(میانگین مربعات) صفات مورفولوژیکی و زراعی در گیاه سیب زمینی تحت تأثیر استفاده از تاریخ کاشت، ارقام و تراکم مختلف70
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل ‏41- روند تغییرات شاخص سطح برگ سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی34
شکل ‏42- روند تغییرات شاخص سطح برگ سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی35
شکل ‏43 – روند تغییرات شاخص سطح برگ سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی در تاریخ کاشت سوم35
شکل 44- روند تغییرات سرعت رشد محصول سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی در تاریخ کاشت اول37
شکل 45- روند تغییرات سرعت رشد محصول سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی در تاریخ کاشت دوم38
شکل 46- روند تغییرات سرعت رشد محصول سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی در تاریخ کاشت سوم38
شکل 47- روند تغییرات سرعت رشد نسبی محصول سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی در تاریخ کاشت اول39
شکل4 8- روند تغییرات سرعت رشد نسبی محصول سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی در تاریخ کاشت دوم40
شکل 49- روند تغییرات سرعت رشد نسبی محصول سیب زمینی در تیمارهای مختلف آزمایشی در تاریخ کاشت سوم40
شکل 410- مقایسه میانگین تعداد ساقه اصلی تحت تاثیر ترکیبات تیماری حاصل از رقم و تاریخ کاشت42
شکل 411- اثر مشترک تاریخ کاشت و رقم بر تعداد برگ44
شکل412- مقایسه میانگین وزن تر برگ در بوته تحت تاثیر ترکیبات تیماری حاصل از رقم و تاریخ کاشت46
شکل413- گروهبندی وزن خشک برگ در بوته در تیمارهای توام رقم و تاریخ کاشت46
شکل 414- مقدار وزن تر ساقه در بوته متاثر از ترکیب رقم و تاریخ کاشت48
شکل 415- اثر مشترک تاریخ کاشت و رقم بر وزن خشک ساقه49
شکل416- گروهبندی اثرات توام تاریخ کاشت و رقم بر ارتفاع51
شکل 417- مقایسه میانگین وزن خشک اندام هوایی تحت تاثیر ترکیبات تیماری حاصل از رقم و تاریخ کاشت54
شکل 418- گروهبندی وزن غده در بوته در تیمارهای توام رقم و تاریخ کاشت58
شکل 419- تفاوت عملکرد ارقام سیب زمینی متاثر از تاریخ‌های کاشت مختلف63
شکل 420- مقایسه میانگین عملکرد گیاه سیب زمینی تحت تاثیر ترکیبات تیماری حاصل از تاریخ کاشت و رقم63
شکل421- گروهبندی درصد غده‌های کوچکتر از 28 در تیمارهای توام تاریخ کاشت و رقم66
شکل422- تفاوت بین درصد غده‌های بین 28 تا 55 میلیمتر متاثر از ترکیبات تیماری حاصل از تاریخ کاشت و رقم66
شکل 423- اثر مشترک تاریخ کاشت و رقم بر درصد غده‌های بزرگتر از 55 میلیمتر67
فصل اول
مقدمه

سیب زمینی (potato) از محصولات غده ای است که نقش بسیار مهمی در تغذیه مردم جهان دارد که به دلیل عملکرد بسیار بالا، انرژی و مقدار پروتئین تولیدی آن در واحد سطح بیش از گندم و برنج می باشد (خواجه پور، 1383). سیب زمینی از نظر تولید انرژی نیز بعد از چغندر قند بیشترین مقدار انرژی در واحد سطح را تولید می کند و بیشترین عملکرد ماده خشک بعد از چغندر را دارا می باشد به عبارت دیگر هیچ منبع غذایی را نمی توان یافت که از نظر تولید انرژی و ارزش غذایی در سطح رقابت با سیب زمینی باشد (لسینسکا و لسزیسکی، 1989).
بر اساس گزارشات سازمان ملل حدد 800 میلیون نفر از جمعیت جهان (14 درصد کل جمعیت) دچار فقر غذایی هستند که این رقم تا سال 2020 به یک میلیارد نفر خواهد رسید. از سوی دیگر بشر علی رغم استفاده کامل از منابع طبیعی و امکانات موجود، برای افزایش تولیدات کشاورزی با محدودیت منابع مواجه است. سازمان ملل متحد سال 2008 را سال سیب زمینی نامید و از سیب زمینی به عنوان جواهر پنهان یاد کرده است. این عنوان به دلیل نقش پررنگی است که این ماده غذایی در رفع بحران های جهانی نظیر گرسنگی و فقر دارد. بسیاری از کارشناسان معتقدند که کاشت سیب زمینی تنها راه حل مبارزه با گرسنگی گسترده در سطح جهان است. سیب زمینی چهارمین محصول غذایی پرمصرف در جهان و بعد از گندم، برنج و ذرت بیشترین میزان استفاده را دارد. اهمیت سیب زمینی تنها به مصرف آن به عنوان یک ماده غذایی در نظام تغذیه محدود نگشته است و از آن به عنوان یکی از منابع تامین کننده بعضی مواد شیمیایی مورد استفاده در صنعت نیز یاد می شود (فائو، 2008). سیب زمینی بخش مهمی از تولیدات کشاورزی در کشورهای در حال توسعه را شامل می شود. به همین دلیل افزایش عملکرد آن منجر به افزایش کارایی درآمد، بهبود امنیت غذایی و جلوگیری از به زیر کشت رفتن اراضی جدید برای تولید غذا می شود. لذا افزایش عملکرد این محصول و بیشتر قرار دادن آن در جیره غذایی مردم ایران می تواند ضمن فراهم آوردن امکان تغذیه بهتر، از فشار موجود برای تولید گندم و برنج بکاهد (فائو، 2008).
ارقام سیب زمینی را می توان بر اساس خصوصیات گیاه شناسی، موارد استفاده و طول دوره رسیدگی گروه بندی نمود. از لحاظ طول دوره رشد (کاشت تا رسیدگی)، ارقام به گروه های زودرس 90 تا 120 روز، میان رس 120 تا 150 روز و در ارقام دیر رس 150 تا 180 روز می باشد. بنابراین زودرسی ارقام در یک منطقه را باید با یکدیگر سنجید. انتخاب رقم مناسب برای هر ناحیه باید با توجه به بازار پسندی و موارد استفاده غده، بیماری های شایع، طول فصل رشد موثر موجود (اولین تاریخ کشت ممکن تا آخرین زمان برداشت و سرعت تجمع واحد گرمایی مورد نیاز رقم) و زمان مناسب ارائه محصول به بازار (با توجه به قیمت و عملکرد محصول) انجام گیرد (خواجه پور، 1383).
با توجه به اینکه طول فصل رشد موثر موجود نه تنها به دما، بلکه به رطوبت خاک و در نتیجه امکان ورود به زمین بستگی زیادی پیدا می کند، امکان بررسی تناسب و انطباق طول دوره رشد ارقام با اقلیم های مختلف ضرورت پیدا می کند. همچنین با توجه به واکنش متفاوت ارقام سیب زمینی به تراکم بوته باید تلفیق رقم و تراکم بوته مورد تحقیق قرار گیرد (رشیدی، 1388).
یکی از عوامل مهم در رشد و نمو و عملکرد سیب زمینی تاریخ کاشت است. تولید و کیفیت غده در سیب زمینی تحت تاثیر عوامل متعددی از جمله تنش های رطوبتی، آب و هوایی و تغذیه ای قرار می گیرد (لوی، 1995). اثر نوسانات دمایی بر رشد و ناهنجاری غده ها و کیفیت نامطلوب آنها در یک محدوده خاص جغرافیایی به ویژگی های آب هوایی منطقه مربوط بوده و خارج از توان کنترلی زارعین است. اما چنانچه با اتخاذ تاریخ کشت مناسب در هر منطقه بتوان از برخورد مراحل رشد با تنش دمایی پرهیز کرده و شرایط ممکن را به نفع غده سازی بهینه در سیب زمینی تغییر داد می توان از خسارت حاصل بر کیفیت غده های تولیدی ممانعت کرده و در ضمن کمیت تولید را نیز ارتقا بخشید (سیدی کوئه و همکاران، 1990). همچنین یکی از عوامل تولید موفق کشت سیب زمینی، محاسبه شرایط بازار و قیمت مناسب فروش می باشد که این هدف تنها با تلفیق تاریخ کشت و رقم مناسب مورد استفاده امکان پذیر است.
تراکم بوته در هر هکتار تاثیر زیادی بر میزان تکثیر غده دارد به طوری که تراکم کشت، برخی خصوصیات مهم گیاه، همچون عملکرد کل، توزیع اندازه غده و کیفیت غده را تحت تاثیر قرار می دهد (ساموئل، 2004). با افزایش تراکم بوته (جمعیت گیاه) تعداد ساقه ای که از یک غده بذری به دست می آید تقلیل یافته و همچنین تعداد غده های تولید شده به ازای هر ساقه کمتر می شود (بوهل، 2006).
با توجه به مزایای که تعیین بهترین تاریخ کشت و نوع رقم به همراه مناسب ترین تراکم کشت برای ارقام مختلف سیب زمینی ذکر شد به منظور بررسی چگونگی این تیمارها بر گیاه سیب زمینی آزمایشی طراحی و فرضیاتی مطرح گردید.
فصل دوم
بررسی منابع
سیب زمینی
تاریخچه
سیب زمینی (Solanum tuberosum L) یک محصول جدید در دنیا امروزی به شمار می‌رود. کاوش‌های صورت گرفته در جنوب شیلی نشان‌گر آن است که سیب زمینی 13 هزار سال پیش در این منطقه قدمت داشته است (یوجنت و همکاران، 1987). این شواهد نشانگر این بودند که سیب زمینی قبل از کشاورزی امروزی، مورد مصرف قرار می‌گرفته است (هاوکز، 1990). فسیل‌های یافت شده از غده سیب زمینی در پرو نشان‌گر این بودند که مردمان بومی این منطقه در 10000 سال پیش از سیب زمینی در جیره غذایی خود استفاده می‌کردند (انجل، 1970). بررسی میکروسکوپی نشاسته غده‌های یافت شده بیانگر این موضوع بود که این غده‌ها همانند غده‌های مورد استفاده در کشاورزی امروزی بودند (یوجنت و همکاران، 1982). اینکه این غده‌ها توسط کشاورزان پرورش داده شده‌اند یا به صورت وحشی بوده‌اند هنوز نامشخص است. در حالی که در دوران باستان، کشاورزی فاریاب در مناطق ساحلی پرو انجام می‌شده است (پزورسکی، 1979)، برخی از تحلیل‌گران طبق شواهد ناچیز بر این باورند سیب زمینی در مناطق مرتفع آند پرورش و با مردمانی که در نوار ساحلی پرو زندگی می‌کردند داد ستد می‌شده است (سائوئر، 1993). طبق نظر سالامان (1937)، لوفر (1938) و و هاوکز (1990) سیب زمینی در سال 1570 میلادی ابتدا به اسپانیا و سپس ایتالیا و در سال 1587 به بلژیک برده شد. حدودا در سال 1590 سیب‌زمینی به طور مستقیم از آمریکای جنوبی به انگلستان آورده شد (هاوکز، 1990). به هر حال سیب زمینی به اروپا معرفی شد و به عنوان یک گیاه علوفه‌ای در ابتدا مورد استفاده قرار گرفت و در نهایت به عنوان یک منبع غذایی انسانی، محبوبیت خود را پیدا کرد.
امروزه و بعد از گذشت 4 قرن، سیب زمینی از نظر مقدار تولید چهارمین محصول جهان پس از گندم، برنج و ذرت می‌باشد و تقریبا در تمام مناطق جهان کشت می شود (خواجه پور، 1383). سطح زیر کشت سیب زمینی طبق آمار فائو در سال 2012 حدود 19321198 هکتار با میانگین عملکرد 65/19 تن در هکتار بوده است (فائو، 2012).
احتمالا سیب زمینی در قرن هفدهم به ایران وارد گردیده است. در حال حاضر، کشت سیب زمینی در اکثر نقاط کشور متداول است. استان‌های اردبیل، اصفهان، همدان، آذربایجان شرقی، خراسان، گلستان، جیرفت و کهنوج، سمنان، فارس و تهران به ترتیب مهمترین تولیذ کنندگان سیب زمینی آبی در کشور به شمار می‌روند (خواجه پور، 1383).‌ بر اساس آخرین گزارش فائو، سطح زیر کشت سیب زمینی در ایران طی سالهای اخیر حدود 150 هزار هکتار با میانگین عملکرد 390/30 تن در هکتار بوده است (فائو، 2012). پتانسیل عملکرد سیب زمینی به بیش از 100 تن در هکتار می رسد. عملکردهای بیش از 40 تن در هکتار مطلوب به شمار می‌رود (خواجه پور، 1383).
اهمیت
بر اساس گزارشات سازمان ملل، حدود 800 میلیون نفر از جمعیت جهان (14 درصد کل جمعیت) دچار فقر غذایی هستند که این رقم تا سال 2020 به یک میلیارد نفر خواهد رسید. از سوی دیگر بشر عی رغم استفاده کامل از منابع و امکانات موجود، برای افزایش تولیدات کشاورزی با محدودیت منابع مواجه است. سازمان ملل متحد سال 2008 را سال سیب زمینی نامیده است و از سیب سیب زمینی به عنوان جواهر پنهان یاد کرده است. این عنوان به دلیل نقش پررنگی است که این ماده غذایی در رقع بحران های جهانی، نظیر فقر و گرسنگی دارد. بسیاری از کارشناسان معتقدند که کاشت سیب زمینی تنها راه مبارزه با گرسنگی گسترده در جهان است (فائو، 2008). سیب زمینی تقریبا در هکتار دو برابر برنج و گندم کالری تولید می کند (ارزانی، 1383). اهمیت سیب زمینی تنها به مصرف آن به عنوان یک ماده غذایی در نظام تغذیه محدود نگشته است و از آن به عنوان منبع تامین کننده بعضی از مواد شیمیایی مورد استفاده در صنعت نیز یاد می‌‌شود. سیب زمینی بخش مهمی از تولیدات کشاورزی در کشورهای در حال توسعه را شامل می‌‌شود (بیش از یک سوم تولید جهانی سیب زمینی در کشورهای در حال توسعه می‌باشد) (فائو، 2008).
تولید سالیانه بیش از 5/3 میلیون تن سیب زمینی در کشور، این محصول را در ردیف مهمترین ماده غذایی قابل مصرف بعد از گندم قرار داده است (پارسا پور و ولامع، 1383). وجود انواع ویتامین‌ها به ویژه ویتامین C (به مقدار 15 میلی گرم در صد گرم) همراه با دیگر املاح و پروتئین‌های ضروری در سیب زمینی، مصرف آن را به عنوان یک ماده غذایی با ارزش و سرشار از کربوهیدرات در جهان رایج گردیده است، به طوری که 2/5 درصد انرژی مصرفی روزانه جمعیت جهان از سیب تامین می‌شود (پارسا پور و ولامع، 1383).
مقدار پروتئین خام سیب زمینی در مقایسه با سایر سبزیجات و به ویژه درمقایسه با غلات پایین و در حدود 2 % پروتئین با کیفیت بالا می‌باشد. ولی در مقایسه با سیب زمینی شیرین حدوداً دو برابر است علاوه بر آن، سیب زمینی دارای اسید آسکوربیک زیادی می‌باشد. سایر ویتامین‌ها مثل تیامین، نیکوتیک اسید، ریبوفلاوین و پروویتامین A (بتاکاروتن) نیز در سیب زمینی وجود دارد (سالونخه، 1992). سیب زمینی از نظر آهن، فسفر، منیزیم، پتاسیم منبع خوبی به شمار می‌رود ولی مقدار سدیم آن پایین می باشد، از این جهت برای افرادی که نیاز به جیره غذایی بدون نمک دارند مفید می باشد، پتاسیم باعث تقویت قلب، فلئور باعث سلامت دندانها، آهن برای جلوگیری از کم خونی، و منیزیم برای دفع سنگ کلیه مفید است. همچنین سیب زمینی دارای مقادیری فیبر است که باعث کاهش بیماری های قلبی می‌شود (اداره کل آمار و اطلاعات کشاورزی، 1376). هر غده سیب زمینی به طور متوسط دارای 78 درصد آب و 22 درصد ماده خشک می‌باشد. ماده خشک دارای ترکیبی حدود 10 درصد پروتئین، 20 درصد سلولز و 70 درصد نشاسته است (محمدی، 1362).
سیب زمینی برای مصارف غذایی انسان، دام و کاربردهای صنعتی و همچنین برای تولید بذر کشت می‌کنند. محصول سیب زمینی به صورت تازه خوری و به صورت فراورده های آن مانند خلال و چیپس و نیز به صورت کنسرو شده (به خصوص در کشورهای پیشرفته و آمریکای لاتین) به مصرف می‌رسد. در کشورهای اروپا شرقی (روسیه و لهستان) سیب زمینی مصرف دامی نیز دارد. مصرف صنعتی سیب زمینی تنها اهمیت محلی دارد به طوری که کشورهای هلند و ژاپن جهت تولید نشاسته و در لهستان و دانمارک برای تولید الکل از آن استفاده می‌کنند (شاطریان ونیامنش، 1384). سیب زمینی در زندگی کشاورزان کم بنیه و خودکفا اهمیت دارد. ولی به محصول قابل فروش روزانه نیز مطرح است. این گونه توسعه مدیون گسترش سریع صنعت فراوری و قیمت زیاد خرید است. امکانات انبارداری مناسب و گران قیمت برای تامین و تضمین محصول با کیفیت مطلوب ضرورت دارد (شاطریان ونیامنش، 1384). در ایران نیز توجه خاصی به توسعه کمی و کیفی محصول تولید حصول شده است. استان همدان با 78/14 درصد در تولید سیب زمینی کشور مقام اول را به خود اختصاص داده است و استان های اردبیل، اصفهان، کردستان و آذربایجان شرقی به ترتیب با تولید 94/13، 15/12، 69/6 و 90/6 درصد، رتبه های دوم تا پنجم را داشتند. پنج استان یادشده در مجموع 73/54 درصد تولید سیب زمینی کشور را به خود اختصاص داده‌اند (مبلی و همکاران، 1388). متوسط مصرف سرانه آن در کشور بیش از 35 کیلوگرم بوده و مصرف آن روز به روز در حال افزایش است و با توجه به روند رو به رشد جمعیت و گرانی سایر منابع غذایی، نیاز به تولید بیشتر این محصول اجتناب ناپذیر است (رضایی و سلطانی، 1375).
گیاهشناسی
سیب زمینی گیاه دولپه‌ای یک ساله و علفی دارای غده است که به علت تکثیر از راه غده‌ها ظرفیت بالقوه چند ساله بودن را دارد. گل‌های بوته سیب زمینی از پنج قسمت به رنگ‌های مختلف با خامه و کلاله ساده و تخمدان دو خانه‌ای تشکیل می‌شوند. گرده با باد انتقال می‌یابد و خودگشنی به طور طبیعی انجام می‌شود. دگرگشنی در این گیاه نادر است و در صورت وقوع به نظر می‌رسد حشرات در آن دخالت دارند. دیپلوئید با استثنائات بسیار اندک خود ناسازگار هستند برسد (بیوکما و واندرزاگ، 1375). میوه‌ها گرد تا تخم مرغی شکل (به قطر یک تا سه سانتیمتر یا بیشتر)، به رنگ سبز، زرد مایل مایل به سبز و در موقع رسیدن، قرمز یا بنفش هستند. میوه ها دو خانه‌ای، با بیش از 200 تا 300 بذر هستند. به علت چند عامل عقیم‌ساز، ممکن است حتی در صورت تشکیل میوه، بذری وجود نداشته باشد، گیاهان حاصل از بذر حقیقی، گیاهچه‌هایی با ریشه اولیه مستقیم هستند. هیپوکوتیل، لپه‌ها، و اپی کوتیل، که از آنها ساقه و شاخ و برگ ایجاد می‌شوند، برعکس بوته سیب زمینی تجاری دارای یک یا چند شاخه جانبی هستند که هر کدام از یک جوانه در روی غده بذری حاصل می‌شوند و ریشه‌ها نابجا هستند (مبلی و همکاران، 1388).
ساقه به طور معمول سبز است، اما ممکن است قرمز تا ارغوانی، زاویه دار و غیر چوبی می‌شوند. برگ‌های مرکب هستند، اگرچه برگ‌های اولیه، گیاهچه‌ها و اولین برگ‌های گیاهان حاصل از غده‌ها ممکن است ساده باشند. انواع برگ در بسیاری از گونه‌ها و رقم زراعی تفاوت بسیاری دارند. شاخه‌های فرعی، که از جوانه‌های محوری برگ به وجود می‌آیند، به طور معمول وجود دارند. ریشه‌ها و استولون‌ها از ساقه زیرزمینی، بین غده بذری و سطح خاک توسعه می‌یابند. ساقه‌های هوایی که ممکن است منشعب باشند در برش عرضی تو خالی و سه گوش هستند. ساقه دارای بالهای مستقیم یا موج دار بوده و بخش زیرین آن گرد و سفت است (برادن و کوله، 2011)
بوته‌های رشد یافته از بذرهای حقیقی، یک ریشه راست و باریک توسعه می‌دهند که از آن انشعابات جانبی به وجود می‌آیند. بوته‌های رشد یافته از غده در گره‌های ساقه‌ی زیرزمینی و اسوتولن، تولید ریشه‌های نابجا می‌کنند. در سیب زمینی ریشه‌ها کم عمق هستند (اغلب به عمق 40 تا 50 سانتیمتر)، اما اگر لایه‌های غیرقابل نفوذ یا تغییر ناگهانی خاک از نوعی به نوع دیگر در پروفیل خاک وجود نداشته باشد، عمق ریشه ممکن است تا یک متر نیز برسد (بیوکما و واندرزاگ، 1383)
غده را می‌توان به صورت بخشی از ساقه در نظر گرفت که برای ذخیره سازی مواد غذایی و تولید مثل تکامل یافته است.گاهی در کنار برگ‌های ساقه، غده‌های هوایی تشکیل می‌شود. غده را می‌توان یک استولون متورم شده در نظر گرفت. برگ‌های فلسی و جوانه‌های در کنار برگ‌های فلسی ممکن است بعد از برداشت به رنگ سبز دیده شوند (برادن و کوله، 2011). غده در راس استولن بر اثر حجیم شدن جانبی بافت ذخیره‌ای حاصل از تقسیم و بزرگ شدن سریع سلول تشکیل می‌شود. این بزرگ شدن، 64 برابر افزایش حجم سلول برآورد می‌شود. استولون به طور معمول در طی برداشت از نزدیک غده قطع می‌شود یا همراه با گیاه به هنگام بلوغ می‌میرد و به صورت تکه‌ای کوتاه یا اثری کوچک نمایان می‌شود (مبلی و همکاران، 1388).
سازگاری
سیب زمینی در ردیف محصولات فصل خنک قرار دارد اما در نواحی گرمسیری با ارتفاع تقریبا 2000 متر از سطح دریا رشد می‌کند (فتحی، 1378) این گیاه از نظر گلدهی روز بلند ولی از نظر غده دهی روز کوتاه می‌باشد (خواجه پور، 1383). بیشترین میانگین عملکرد در کشورهایی به دست آمده است که طول روز آنها طی فصل رشد بین 13 تا 17 ساعت باشد. بر اساس آزمایشات انجام شده دمای مناسب برای رشد ریشه، ساقه و برگ سیب زمینی 24-22 درجه ساتیگراد و برای رشد غده‌ها 16-14 درجه سانتیگراد می‌باشد (اینگرام و مک‌کلود، 1994). سیب زمینی بهترین رشد را در مناطقی دارد که میانگین درجه حرارت هوا در گرم‌ترین ماه فصل رشد حدود 25 درجه سانتی‌گراد یا کمتر باشد (خواجه پور، 1383). شروع رشد جوانه در دمای 7 تا 9 درجه سانتی‌گراد به کندی آغاز می‌شود، در دمای 18 درجه سانتی‌گراد حداکثر است و در دمای 6 درجه سانتی‌گراد متوقف می‌شود. افزایش دمای خاک در اواخر فصل رشد با افزایش دما خاک بیش از 20 درجه سانتی‌گراد از رشد غده کاسته می‌شود و رشد غده در خاک حدود 30 درجه سانتی‌گراد یا بیشتر عملا متوقف می‌شود. زیرا مصرف کربوهیدراتها برای تنفس و رشد رویشی بیش از میزان فتوسنتز می‌باشد (خواجه پور، 1383). سیب زمینی قادر است در خاک های مختلف رشد کند ولی در خاک‌های شنی لومی، سیلتی لومی، تورب و هوموسی رشد بهتری دارد. به طور کلی خاک باید سست و عمیق و با زهکشی خوب و دارای ماده آلی باشد (کوچکی و همکاران، 1372). سیب زمینی اغلب خاک‌های اسیدی را ترجیح می‌دهد به طوری که محدوده pH مناسب برای تولید سیب زمینی از 2/5 تا 5/6 گزارش شده است. این گیاه همچنین به شوری خاک نسبتا حساس است و آستانه شوری برای کاهش عملکرد حدود ds/m 7/1 گزارش شده است (فتحی، 1378). در شرایط ایران که ماده آلی خاک‌ها غالبا کمتر از 1 درصد است، بافت‌های متوسط مانند لومی، لوم سیلتی و لوم رسی شنی مناسب بنظر می‌رسند. خاک‌های سنگین و نیمه سنگین ظرفیت آبگیری بیشتری دارند، اما کار کردن در آنها مشکل‌تر است، به سهولت کلوخه‌ای می‌شوند به غدد می‌چسبند و مشکلات برداشت و تمیز کردن غدد بیشتر است. سیب زمینی به تنش رطوبتی، به خصوص از مرحله شروع غده بندی تا شروع زرد شدن برگ‌ها حساس است. بیشترین حساسیت به تنش رطوبتی در اواسط دوران رشد غده و حدود 3 تا 6 هفته پس از شروع غده بندی مشاهده می‌گردد. تولید دیم سیب زمینی در شرایطی که بیش از 1000 میلی‌متر بارندگی سالیانه با توزیع مناسب وجود داشته باشد، مانند نواحی پر باران ناحیه خزر امکان پذیر است (خواجه پور، 1383). از سوی دیگر سیب زمینی به آب ایستادگی و عدم تهویه خاک حساس است. خاک‌های دارای محدودیت تهویه به دلیل تاخیر در آماده شدن زمین برای کاشت و برداشت و نیز توسعه بیماریها می‌باشند. فراوانی رطوبت خاک موجب سردی خاک، محدودیت تهویه، تحریک رشد رویشی، تسریع رشد غده و تولید غده‌های درشت با حفره های خالی در مرکز مغز می‌شود. بارندگی‌های شدید بهاره سبب سله بندی، سفت شدن لایه سطحی خاک و تاخیر در سبز شدن می‌شوند (خواجه پور، 1383).
کشت گیاه سیب زمینی
انتخاب رقم
ارقام سیب زمینی را می توان بر اساس خصوصیات گیاهشناسی، موارد استفاده و طول دوره رسیدگی گروه بندی نمود. ارقام مختلف سیب زمینی از نظر گستردگی شاخ و برگ، رنگ گل، رنگ و شکل برگ، وجود و میزان کرک روی برگ و ساقه و رشد رزت یا ایستاده، شکل غده، رنگ چشم و جوانه، میزان فرورفتگی چشم، رنگ و بافت پوسته چوب پنبه‌ای و رنگ و بافت مغز (خشک، آبدار یا دانه‌دار) با یکدیگر متفاوتند (خواجه پور، 1383). امروزه در جهان و به خصوص در آمریکا جنوبی صدها رقم مختلف برای مصارف گوناگون کشت می‌گردد به طوری که در آسیا شرقی به خصوص اندونزی به کاشت چند رقم محدود گشته است (تانتو ویجویو و وندفیرت، 2006).
از لحاظ طول دوره رشد (کاشت تا رسیدگی)، ارقام به گروه های زودرس 90 تا 120 روز، میان رس 120 تا 150 روز و در ارقام دیر رس 150 تا 180 روز می باشد. واضح است که این محدوده زمانی مطلق نیستند و نیز طول دوره رشد با کاهش دما افزایش پیدا می‌کند. بنابراین زودرسی ارقام در یک منطقه را باید با یکدیگر سنجید. انتخاب رقم مناسب برای هر ناحیه باید با توجه به بازار پسندی و موارد استفاده غده، بیماری های شایع، طول فصل رشد موثر موجود (اولین تاریخ کشت ممکن تا آخرین زمان برداشت و سرعت تجمع واحد گرمایی مورد نیاز رقم) و زمان مناسب ارائه محصول به بازار (با توجه به قیمت و عملکرد محصول) انجام گیرد (خواجه پور، 1383).
با توجه به اینکه طول فصل رشد موثر موجود نه تنها به دما، بلکه به رطوبت خاک و در نتیجه امکان ورود به زمین بستگی زیادی پیدا می کند، امکان بررسی تناسب و انطباق طول دوره رشد ارقام با اقلیم های مختلف ضرورت پیدا می کند. همچنین با توجه به واکنش متفاوت ارقام سیب زمینی به تراکم بوته باید تلفیق رقم و تراکم بوته مورد تحقیق قرار گیرد (رشیدی، 1388). کشت در ایران اغلب با گونه‌ اگریا (agria) انجام می‌شود که 85 درصد سطح زیر کشت ایران را به خود اختصاص داده است. این گونه ابتدا از کشور هلند به تمام نقاط جهان صادر شد. شکل ظاهری آن بیضی تا کشیده است که غده‌ای با قطر 35 تا 55 میلیمتر، استفتده بذری دارند و در دمای 3 درجه سانتیگراد قابلیت 6 ماه انبارداری را دارند. قطرهای بیش از 55 میلیمتر، به صورت خوراکی و تهیه دیگر فراورده‌ها شامل نشاسته، آرد، نان، چسب، الکل، وسایل آرایشی، شیرینی، کنسرو، چیپس و گلوکز را دارند. غده ریزی این گونه در عمق 20 تا 25 سانتیمتر است. افزون بر این رقم، رقم‌های رایج دیگری در کشور شامل رقم‌های آئولا، مارفونا، و دراگا کاشته می‌شوند (مبلی و همکاران، 1388).
علوی شهری (1374 و 1378) طی بررسی خود ارقام ویتال و مارفونا و سپس در سال 1378 رقم آریندا را با متوسط عملکرد 6/38 تن در هکتار به عنوان رقم زودرس و پیکاسو را با متوسط 40 تن در هکتار به عنوان رقم نیمه دیررس برای کشت در خراسان توصیه نمود. فتایی و همکاران (1379) در بررسی محاسبه ضرایب همبستگی بین صفات، نشان دادند که بین تعداد غده در بوته، تعداد ساقه، تاریخ غده بستن و تاریخ سبز کرد با عملکرد در سطح احتمال 1 درصد در سه رقم اگریا، آئولا، و کایزر همبستگی مثبت و معنی داری وجود دارد. طبق بررسی‌های به عمل آمده در مناطق مختلف کشور ارقام دراگا، ویتال و پیکاسو برای کاشت در استان اردبیل(حسین زاده، 1380) کوزیما برای استان اصفهان (موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 1375) گرانولا برای استان آذربایجان شرقی(موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 1375) ویتال استان زنجان (موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 1375) آریندا، رومینا والیس در کرج (موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 1375) فرسیا و فاموزا در گرگان، کاسموس و ویتال و پیکاسو برای استان مرکزی (موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 1375) آریان و فابولا جهت کشت در استان سیستان و بلوچستان (موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 1375) توصیه شده‌‌اند. (بابایی، 1373 ؛ حسین زاده و حسن پناه، 1379). از میان ارقام دیررس و نیمه دیر رس ارقام ابلیکس و کاسموس را به ترتیب با 5/36 و 5/35 تن در هکتار و ارقام آتریکس و ویتال را از میان ارقام زود رس و نیمه زودرس و در سال 1374 ارقام پوریکا و پیکاسو را با عملکرد 77/38 تن در هکتار برای همدان توصیه نمود. همچنین پرویزی (1387) با بررسی خود در همدان اعلام نمودند در گروه آزمایش ارقام زودرس بیشترین عملکرد در طی دو سال از ارقام مارفونا (شاهد)، آریندا، فرسکو و سانته بدست آمد.همچنین اعلام داشتند که دو رقم شاهد اگریا و مارفونا توانایی تولید غده بذری متفاوت از هم دارند. همانگونه که پتانسیل عملکرد کل نیز در آن‌ها متفاوت می‌باشد. عموما رقم مارفونا عملکرد کل و بذری بالاتری از اگریا داشت.
مبشر (موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 1375) ارقام آئولا، دراگا، مورن، کاسموس، دینجا، و گرامولا را به عنوان ارقام مناسب کشت در استان آذربایجان شرقی معرفی نمود. علوی شهری و زاهدی اول (1374) و علوی شهری (1378) ابتدا در سال‌های 1374 ارقام ویتال و مارفونا و سپس در سال 1378 رقم آریندا را با متوسط عملکرد 6/38 تن در هکتار به عنوان رقم نیمه دیررس برای کشت در خراسان توصیه نمودند. فتایی و همکاران (1379) در بررسی محاسبه ضرایب همبستگی بین صفات، نشان دادند که بین تعداد غده‌ها در سیب‌زمینی همبستگی مثبت و معنی‌داری دارند. اما همبستگی تعداد غده و کانوپی گیاه را منفی و غیر معنی‌دار گزارش نمود (عادلی، 1377).
کامینسکی (1977) نتیجه گرفت که در سیب زمینی صفاتی از قبیل طول دوره رشد، تعداد ساقه و سطح برگ با میانگین وزن غده همبستگی مثبت و معنی دار دارند. اما میزان پروتئین غده با صفات فوق الذکر دارای همبستگی منفی می‌باشند. گوئلر و کلسالیس (1995) تاثیر ارتفاع از سطح دریا را بر راندمان و خصوصیات کیفی ارقام سیب زمینی مورد بررسی قرار دادند و عنوان نمودند بین ارقام اختلاف معنی دار وجود دارد به طوری ارقام مارفونا و اوسانیا به ترتیب در مناطق پست و مرتفع بیشترین راندمان را داشتند. کیپار و همکاران (1990) در سال 1990 تاثیر دمای مختلف انبار را بر روی دو رقم نوریس و هلیس مورد بررسی قرار دادند و ابزار داشتند که در نگهداری طولانی مدت در دمای 5/5 درجه سانتیگراد باعث گردید کیفیت چیپس حاصله حتی پس از قرار دادن غده‌ها در دمای 9/20 کاهش یافت در حالی که استفاده از غده‌هایی که تحت تاثیر تیمارهای دیگر بودند بلافاصله بعد از انبارداری، چیپس‌های با کیفیت قابل قبول تولید نمودند.
ون ین چون و همکاران (1993) با بررسی اثر رقم وشرایط کشت و فرایند را بر چیپس بررسی نمودند. ارقام مورد استفاده شامل Lola، BR63-67، Sahel، Exodus و BR69-84 بودند. خصوصیات کیفی مورد اندازه‌گیری شامل شکل، اندازه و عمق چشم‌ها، درصد ماده خشک غده وزن مخصوص بافت و طعم با گروه ارزیابی چشمی بود. نتایج نشان داد که رقم Exodus به دلیل داشتن چشم‌های کم عمق، وزن مخصوص بیشتر، و رنگ روشن برای تهیه چیپس از سایر ارقام راندمان و کیفیت بهتر داشت.
تاریخ کاشت
سیب زمینی گیاهی است نسبتا سرما دوست و جزء سبزیجات فصل خنک می باشد. یکی از عوامل مهم در رشد و نمو و عملکرد سیب زمینی تاریخ کاشت است. تولید و کیفیت غده در سیب زمینی تحت تاثیر عوامل متعددی از جمله تنش های رطوبتی، آب و هوایی و تغذیه ای قرار می گیرد (لوی، 1995). اثر نوسانات دمایی بر رشد و ناهنجاری غده ها و کیفیت نامطلوب آنها در یک محدوده خاص جغرافیایی به ویژگی های آب هوایی منطقه مربوط بوده و خارج از توان کنترلی زارعین است. اما چنانچه با اتخاذ تاریخ کشت مناسب در هر منطقه بتوان از برخورد مراحل رشد با تنش دمایی پرهیز کرده و شرایط ممکن را به نفع غده سازی بهینه در سیب زمینی تغییر داد می توان از خسارت حاصل بر کیفیت غده های تولیدی ممانعت کرده و در ضمن کمیت تولید را نیز ارتقا بخشید (سیدی کوئه و همکاران، 1990).
سیب زمینی در مناطقی با زمستان کمی سرد تا سرد به صورت بهاره و در نواحی اقلیمی با زمستان ملایم تا کمی سرد به صورت پاییزه کشت می گردد. عواملی که در انتخاب تاریخ کشت سیب زمینی موثرند عبارتند از احتمال سرمازدگی در کشت پاییزه، حداقل دما در کشت بهاره، رطوبت خاک، طول دوره رویش رقم مورد کاشت، زمان ارائه محصول به بازار و آزاد شدن زمین برای کشت بعدی. واضح است که هر چه طول دوران رشد رقم مورد استفاده بیشتر باشد، تاریخ کشت زودتری باید مورد نظر قرار گیرد تا محصول به شرایط نامساعد جوی برخورد نکند (خواجه پور، 1383).
رشد جوانه در دمای 9 درجه سانتیگراد به کندی آغاز می‌گردد. بنابراین، اولین تاریخ ممکن است برای کشت بهاره سیب زمینی هنگامی است که میانگین دمای خاک در عمق کاشت به این حدود رسیده باشد. ممکن است رسیدن دمای شبانه روزی هوا به حدود 10 درجه سانتیگراد در اواخر زمستان تا اوایل بهار را به عنوان اولین زمان مناسب برای کاشت انتخاب نمود. در نواحی با زمستان سرد که فصل رشد بهاره فاقد محدودیت است، رسیدن میانگین دمای شبانه روزی هوا به 13 تا 15 درجه سانتیگراد برای کاشت مناسب است. همچنین یکی از عوامل تولید موفق کشت سیب زمینی، محاسبه شرایط بازار و قیمت مناسب فروش می باشد که این هدف تنها با تلفیق تاریخ کشت و رقم مناسب مورد استفاده امکان پذیر است (خواجه پور، 1383).
تغییرات طول روز (فتوپریود) که ارتباط نزدیکی با تاریخ کاشت در هر منطقه دارد، تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر نحوه رشد سیب‌زمینی می‌گذارد. تحت شرایط روزکوتاه، تشکیل غده زودتر آغاز می‌گردد، استولن‌ها کوتاه و شاخ و برگ کوچک می‌مانند و نیز تعداد غده‌ها افزایش می‌یابد، ولی تحت شرایط روزهای بلند تشکیل غده دیرتر آغاز می‌گردد و استولن‌ها طویلتر و رشد شاخ ‌و برگ زیادتر می‌شود (اپرت، 1993). تفاوت بین ارقام در تولید غده می‌تواند به علت اختلاف در فتوپریود بحرانی آنها باشد. فتوپریودی که از فتوپریود بحرانی کوتاه‌تر باشد باعث تحریک غده‌دهی می‌شود. بنابراین ارقام زودرس مناطق معتدل با داشتن فتوپریود بحرانی طولانی در روشنایی متوالی تولید غده می‌کنند، اما آن دسته از ژنوتیپ هایی که فتوپریود بحرانی کوتاهتر دارند، هنگامی تولید غده می‌کنند که در رژیم 12 ساعت روشنایی قرار گیرند (ون دام، 2008). از طرفی غده سازی در سیب زمینی وابستگی نزدیکی به دما و رژیم‌های آن در هر منطقه دارد و چگونگی بروز دما در مراحل مختلف رشد و فنولوژی گیاه، تاریخ‌های مختلف کاشت در آن منطقه است. از آنجایی که اثر متقابلی بین دما و طول روز در فرایند غده سازی سیب زمینی وجود دارد، بنابراین بهتر است از لغت ترموفتوپریود به جای فتوپریود استفاده شود. در رابطه دما و طول روز بر غده‌سازی پدیده‌های زیر ملاحظه می‌شود: ا- طول روز کوتاه و دماهای پایین عموما تشکیل غده را تحریک می‌کنند (دماهای پایین شب موثرتر از دماهای پایین روز است). 2- در دماهای معتدل و پایین، طول روز اثر به مراتب بیشتری بر زمان تشکیل غده دارد و تاثیر بر واریته‌های دیررس بیشتر از واریته‌های زودرس است. 3-تحت شرایط طول روز بلند، دماهای بالا تا حدود زیادی تشکیل غده را محدود می‌کند.4-تحت شرایط طول روزهای کوتاه و دماهای زیاد، پیدایش و توسعه غده در واریته‌های زودرس به طور قابل توجهی زودتر از واریته‌های دیررس انجام می‌شود. 5- در دمای بالا تشکیل غده تحت شرایط روزهای کوتاه زودتر از شرایط روزهای بلند آغاز می‌شود، این موضوع تولید سیب زمینی در مناطق گرمسیری را که در آنها روزها نسبتا کوتاه تر می‌باشد را میسر می‌سازد. روزهای کوتاه در این مناطق جبران دمای بالا را می‌کند (استفن، 1999).
سانتوش سیترا و سوماساندرام (2008) در پژوهشی رشد و نمو سیب زمینی را بررسی کرده و به نتایج تعیین تاریخ کاشت محصول بر اساس، شاخص درجه روز و درجه حرارت روزانه دست یافتند. در تعیین تاریخ کاشت گیاهان گلدار باید دقت شود تا قبل از فراهم شدن طول روز مناسب گلدهی، رشد رویشی آن کامل شده باشد و گیاه با بیشترین توان رویشی وارد مرحله زایشی شود (کاشانی، 1365). تاخیر در کاشت بیش از 2 تا 3 هفته بحرانی در فصل رویش باعث کاهش عملکرد محصول نهایی شد (ردا و همکاران، 1993). هرگونه تاخیر در کاشت به خصوص در نواحی با رشد محدود موجب کاهش فصل رشدو برخورد گیاه با حرارت‌های نامناسب در اواخر دوره رشد می‌شود (بیوکا و واندرزاگ، 1375). در اقلیم مناطق مدیترانه‌ای تاخیر در کاشت زمستانه سیب زمینی منجر به برخورد مراحل غده‌سازی با درجه حرارت بیشتر و طول روز کوتاهتر برای سیب‌زمینی شده که نتیجه آن اثر سوء روی عملکرد کمی و کیفی محصول سیب زمینی می‌شود. یوسفیان (1374) در بررسی تعیین تاریخ کاشت مناسب در دزفول نتیجه گرفت که کاشت زودهنگام پاییزه به علت بالا بودن درجه حرارت خاک، درصد ضایعات در غده‌های بذری را به شدت افزایش داده و سبب بد سبزی و کاهش شدید بوته در واحد سطح می‌گردد. در اثر تاخیر در کاشت علاوه بر اینکه قابلیت زنده ماندن جوانه ها بیشتر می شود تعداد غده ها افزایش می یابد در عوض وزن غده ها کاهش پیدا می کند (ارنا و مارومیکال، 2005).
لایی و همکاران (1388) طی بررسی های خود اعلام داشتند بیشترین عملکرد کل در رقم اگریا در تاریخ 10 و 20 اردیبهشت و رقم دراگا در تاریخ 20 اردیبهشت و بیشترین تعداد غده در بوته در رقم اگریا در تاریخ 10 اردیبهشت حاصل شد. در تحقیقی که توسط سینی و لودکو در سال 1995در هندوستان کشت سیب زمینی در تاریخ های 5 اردیبهشت (25 آوریل)، 4 خرداد (25 می)، 16 خرداد (6 ژوئن) با فواصل ردیف 30، 45، 60 سانتی متری انجام گرفت مشخص شد بیشترین محصول و بزرگترین غده ها (51 تا 71 گرم) در تاریخ کشت 5 اردیبهشت ماه بدست آمد.
به نظر ساجدی و همکاران (1388) رعایت تاریخ کشت، مقدار و زمان مناسب مصرف کود در مراحل مختلف به ویژه در زمان غده بندی و پر شدن غده ها، احتمالا سبب افزایش توانایی گیاه در تولید مواد فتوسنتزی و عدم محدودیت منبع می شود. طی یافته آنها بیشترین عملکرد در بوته در تاریخ کشت 31 اردیبهشت با مصرف 150 کیلوگرم نیتروژن بدست آمد. در تحقیقی دیگر آنکوماه و همکاران (2003) گزارش نمودند اندازه غده از تاریخ کاشت، طول دوره رشد سیب زمینی، زمان تشکیل غده اثر می پذیرد.
موسی پور گرجی و حسن آبادی (1391) طی بررسی های خود به این نتیجه رسیدند در رقم اگریا تاریخ کشت بیست اردیبهشت در منطقه کرج بهترین تنیجه را از لحاظ عملکرد داشت. به نظر آنها عدم توجه به تاریخ کاشت مناسب برای هر یک از ارقام، افت عملکرد را به همراه خواهد داشت و میزان آن در کشت های زود هنگام و کشت های تاخیری بیشتر می باشد. به عقیده آنها کشت های زود هنگام و کشت های تاخیری انتخاب نوع رقم از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد.
حسین زاده و کاشی (1374) در بررسی اثر تاریخ های کاشت دیرتر از 8 خرداد، در منطقه اردبیل غده‌های بذری به شدت افزایش می یابد اما در تاریخ‌های کاشت زودتر عملکرد کل افزایش چشمگیری دارد. ازگیل و باراگاوا (1992) در بررسی اثر تاریخ کاشت بر شاخص های فیزیولوژیکی رشد نتیجه گرفتند که شاخص سطح برگی و سرعت رشد محصول و کل ماده خشک تحت تاثیر تاریخ کشت قرار می گیرد.
تراکم
عملکرد غده سیب زمینی تحت تاثیر تعداد غده تولید شده در هر بوته و وزن هر تک غده قرار دارد. تعداد غده های تولیدی در هر بوته 3 تا 10 غده بوده و هر ساقه زیر زمینی حدود 3 غده تولید می نماید. تعداد غده ها با تعداد ساقه های تولیدی همبستگی بالایی داشته، در حالی که رابطه منفی بین تعداد ساقه در هر بوته و تعداد غده ها در هر ساقه وجود دارد (ارزانی، 1380). تراکم بوته در هر هکتار تاثیر زیادی بر میزان تکثیر غده دارد به طوری که تراکم کشت، برخی خصوصیات مهم گیاه، همچون عملکرد کل، توزیع اندازه غده و کیفیت غده را تحت تاثیر قرار می دهد (ساموئل و همکاران، 2004). تراکم بوته در سیب‌زمینی به وسیله شاخص‌هایی مانند اندازه غده بذری، فاصله بین ردیف‌ها و بین بوته‌ها، تعداد ساقه و آرایش بوته‌ها مشخص می‌شود. یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای تعیین تراکم بوته تعداد ساقه است زیرا بوسیله یک غده بذری ممکن است یک تا سه و حتی تعداد بیشتری ساقه تولید شود و تعداد غده تولید شده بوسیله هر بوته بستگی به تعداد ساقه دارد (بوکما و واندرزاگ، 1990).
یکی از عوامل موثر بر تعداد ساقه تولید شده بوسیله غده بذری، اندازه غده است. معمولا غده‌های بزرگتر تعداد ساقه بیشتری در مقایسه با غده‌های کوچکتر تولید می‌کنند (آلن و وور، 1992). تعداد ساقه تولید شده از هر بذر نقش مهمی در افزایش اندازه



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید